Muscari comosum - βορβός

26/03/2007

Είναι από τα πιο μεγάλα Muscari κι αποτελεί εκλεκτό μεζέ από την αρχαιότητα, θεωρούμενο και αποτελεσματικό αφροδισιακό. Στην Αμοργό υπάρχει παντού σε μεγάλους πληθυσμούς και ονομάζεται «βορβός». Ανθίζει από τα τέλη Μαρτίου σε αγρούς, ελαιώνες κ.α.

18/04/2005

.

Crithmum maritimum / Κρίταμο το παράλιο

Παραλία Αγίου Παντελεήμονα - Κατάπολα

02/09/2006

Το κρίταμο ανήκει στην οικογένεια των Σκιαδανθών (UMPELLIFERAE), όπως το καρότο. ο άρτηκας κ.α. Ευδοκιμεί σε αμμουδιές, τοίχους και βράχια, δίπλα στην θάλασσα. Είναι πολυετές φυτό με βλαστούς διακλαδισμένους. 'Ανθη λευκά σε πυκνό σκιάδιο. Τα φύλλα του γίνονται τουρσί: συλλέγονται πριν την άνθηση και μπαίνουν στην άλμη. Το κρίταμο το συναντάμε δίπλα στην θάλασσα από τον Ιούλιο μέχρι και τον Οκτώβριο.

Opuntia ficus-indica / Φραγκοσυκιά

Φραγκοσυκιά στον Ασφοντυλίτη (Αιγιάλη)

Πολύ κοινό φυτό στην Αμοργό, όπως και σε όλη τα νησιά, είναι η φραγκοσυκιά. Θα μας συντροφεύει συνεχώς στην ζεστή και άνυδρη περίοδο του καλοκαιριού, περιμένοντας να ωριμάσουν οι καρποι τους, που όμως θέλουν πείρα στο καθάρισμα.

Στην Αμοργό βρίσκεται στα κράσπεδα των οικισμών και των αγροτοκτηνοτροφικών εγκαταστάσεων. Έχει δηλαδή φυτευτεί επίτηδες και οι συστάδες που σχηματίζει είναι ταυτόχρονα περίφραξη και ανεμοφράχτης.

Για την ονομασία της υπάρχουν δύο εκδοχές. Ή ότι εισήχθη στην Ελλάδα την περίοδο της φραγκοκρατίας ή ότι δηλώνει πως είναι είδος ξενικό (φράγκικο). Για το δεύτερο συνθετικό του ονόματος χρησιμοποιήθηκε το σύκο, που είναι κι αυτό μαλακό με πολλούς σπόρους και ωριμάζει την ίδια περίοδο, όπως το φραγκόσυκο.

Ο Αμοργιανός δημοσιογράφος Μιχάλης Στρατουδάκης έχει γράψει ολόκληρη μονογραφία 500 σελίδων για τα φραγκόσυκα με έμφαση στην Αμοργό. Κάνει ενδιαφέρουσες παρατηρήσεις στις οποίες θα αναφερθούμε σε άλλες σημειώσεις για την φραγκοσυκιά. Προς το παρόν, ας δούμε την περιγραφή της:

«Αν και ιθαγενές της Αμερικής, η φραγκοσυκιά έχει εγκλιματιστεί τόσο καλά στο μεσογειακό κλίμα, ώστε ευδοκιμεί σ' όλες τις παραμεσόγειες χώρες. Μπορεί να πάρει δενδρώδη μορφή, αν και συχνότερα διαμορφώνεται σας θάμνος σε φράχτες. Οι βλαστοί αποτελούνται από αρθρωτά, ωοειδή, σαρκώδη τμήματα, πολύ αγκαθωτά, που το μη΄κος τους μπορεί να φτάσει τα 40 εκ. Τα άνθη είναι κίτρινα και οι καρποί κυλινδρικοί, κόκκινοι με πληθώρα από μικρά αγκάθια. Οι καρπό, τα φραγόσυκα, είναι πάρα πολύ γευστικοί και στην Ελλάδα αποτελούν εξαίρετο καλοκαιρινό φρούτο γι' αυτούς που "ξέρουν να τα καθαρίζουν".»

(Βαγγέλη Παπιομύτογλου «Τα αγριολούλουδα της Ελλάδας», εκδόσεις Mediterraneo, Ρέθυμνο 2006.)

Φραγκοσυκιά στα κράσπεδα της Χώρας

Αυτές οι φραγκοσυκιές έχουν εξαπλωθεί ανάμεσα στους σχίνους στην Λαγκάδα της Αιγιάλης, στο μονοπάτι προς την Επανοχωριανή

Capparis spinosa / Κάππαρη η ακανθωτή

Στους βράχους της Χοζοβιώτισσας - 27 Ιουνίου 2005

Η κάππαρη είναι ένα πολύ κοινό φυτό στην Αμοργό, όπως και σχεδόν παντού στην Ελλάδα, σε εδάφη φτωχά ή και προβληματικά. Η ιδιαιτερότητά του είναι ότι ανθίζει το καλοκαίρι, με λουλούδια πολύ εντυπωσιακά και συνεχίζει να προσφέρει πράσινες πινελιές σχεδόν σ' όλη την διάρκεια του καλοκαιριού στο νησί που έχει περάσει στην φαιοπράσινη θερινή του εικόνα. Στην Αμοργό το φυτό ονομάζεται καππαριά.

Οικογένεια: CAPPARACEAE

Capparis spinosa - Κάππαρη η αγκαθωτή

«Μικρός πολυετής πολύκλαδος θάμνος που προτιμά βράχους και ρωγμές τοίχων. Βλαστοί πολλοί, πλεγμένοι μεταξύ τους, και φύλλα δερματώδη, ωοειδή, σχεδόν στρογγυλά, λεία, έμμισχα. Άνθη μεγάλα σε μικρό ποδίσκο, λευκά ή ρόδινα, με 4 σέπαλα, ρόδινα ή πράσινα και 4 λευκά πέταλα, μεγαλύτερα. Στήμονες ρόδινοι, χαρακτηριστικά πολλοί, μακρύτεροι από τα πέταλα που δίνουν μια ιδιαίτερη εικόνα στο άνθος. Τα μικρά μπουμπούκια της κάππαρης,συλλέγονται και διατηρούνται στην άλμη, για να χρησιμοποιηθούν σαν συνοδευτικό στις σαλάτες.» [1]

«Ο Διοσκουρίδης μας άφησε μια λεπτομερή περιγραφή για την κάππαρη (Capparis spinosa), στην οποία όμως έκανε ένα λάθος. Συγχέει τον καρπό με το μπουμπούκι, γιατί αυτό το τελευταίο, πριν ανοίξει, γίνεται τουρσί. Η κάππαρη τρωγόταν, όπως και σήμερα,μέσα σε σαλάτες και σάλτσες. Ο Αθήναιος αναφέρει την κάππαρη σε έξη σημεία του βιβλίου του και βάζει το φιλόσοφο Ζήνωνα να ορκίζεται στην κάππαρη, όπως ο Σωκράτης ορκιζόταν στον σκύλο. Ο ποιητής Αντιφάνης αναφέρει την κάππαρη στον κατάλογό του των μπαχαρικών μαζί με το αλάτι, το θυμάρι, το σουσάμι, την μαντζουράνα, το ξύδι και τις ελιές.» [2]

Οι φιλόλογοι όταν δεν μπορούν να ετυμολογήσουν μια λέξη, την αποδίδουν συνήθως σε δάνειο από κάποια άγνωστη ή ξένη γλώσσα, όπως κάνει ο Μπαμπινιώτης στο λεξικό του. Αλλά πως μπορεί να δανείστηκαν στην Ελλάδα μια ξένη λέξη, όταν η κάππαρη είναι τόσο κοινή στον τόπο μας, ώστε να ανθίζει δίπλα στις πολυκατοικίες (ενίοτε και πάνω τους) της Αθήνας;

Στο πρανές του δρόμου Χώρας - Καταπόλων

27 Ιουνιου 2005

Παραπομπές:

• [1] Βαγγέλη Παπιομύτογλου «Αγριολούλουδα της Κρήτης», εκδόσεις Mediterraneo, Ρέθυμνο 2006.
• [2] Έλμουτ Μπάουμαν Η ελληνική χλωρίδα στο μύθο, στην τέχνη, στη λογοτεχνία», έκδοση της Ελληνικής Εταιρείας Ποστασίας της Φύσεως, Αθήνα 1993.
• Γ. Μπαμπινιώτη «Λεξικό νέας ελληνικής γλώσσας», Αθήνα 1998