ΟΡΧΙΔΕΕΣ ΑΜΟΡΓΟΥ, ΗΡΑΚΛΕΙΑΣ & ΝΗΣΩΝ βιβλίο

 Μπορείτε να κατεβάσετε ελεύθερα το νέο ψηφιακο βιβλίο από τον παρακάτω σύνδεσμο:

https://www.openbook.gr/orchidees-amorgoy-irakleias-kai-nison/

Ophrys ariadnae

Ηρακλειά 18-03-2008

φωτό Γιάννης Γαβαλάς

Η Οφρύς της Αριάδνης (Ophrys ariadnae Paulus, 1994) είναι ενδημική ορχιδέα της νότιας νησιωτικής Ελλάδας, με κύρια εξάπλωση σε Κρήτη, Κάρπαθο και Κυκλάδες. Περιγράφτηκε το 1994 από το Λασίθι της Κρήτης. Αφιερωμένη στην Αριάδνη, κόρη του Μίνωα, που βοήθησε τον Θησέα να αντιμετωπίσει τον Μινώταυρο και να βγει από τον Λαβύρινθο.
Συνώνυμα: Ophrys cretica subsp.ariadnae (subsp. karpathensis)
Βιότοπος: φρυγανότοποι και ξηρά ασβεστολιθικά εδάφη.
Άνθη: τρίλοβα, σκούρα καφετί με πολύπλοκο γαλάζιο θυρεό.
Άνθιση: μέσα Φεβρουαρίου – μέσα Απριλίου.

Ετυμολογία:
Ophrys > Οφρύς (φρύδι). Δεν είναι ξεκάθαρο σε ποια χαρακτηριστικά του γένους Ophrys αναφέρεται το όνομα ενώ υπάρχει και το ενδεχόμενο γλωσσικής παρερμηνείας
ariadnae > Αριάδνη.

Ophrys ferrum-equinum subsp. convexa

Βρούτση 26-03-2006

Η ορχιδέα Οφρύς «με πέταλο αλόγου» (Ophrys ferrum-equinum, Desfontaines 1807) έχει κέντρο ανάπτυξης το Αιγαίο. Περιγράφτηκε το 1807 από την Σάμο και την Σμύρνη.
Εύρωστο φυτό, με ύψος έως 40 εκατοστά. Θεωρείται προγονικό είδος και παρουσιάζει μεγάλη ποικιλομορφία ανάλογα με την γεωγραφική περιοχή. Έχουν περιγραφεί αρκετά υποείδη και ποικιλίες.
Η Ophrys ferrum-equinum subsp. convexa, που περιγράφτηκε ως υποείδος από την Αμοργό, εντάσσεται στην ποικιλομορφία τους είδους.
Βιότοπος: φρύγανα, λιβάδια, ακαλλιέργητα χωράφια, αραιά δάση σε υψόμετρα από το επίπεδο της θάλασσας μέχρι τα 1.100 μέτρα.
Άνθος: ακέραιο, ανοιχτό ή σκούρο καφεκόκκινο με πυκνό κοκκινωπό τρίχωμα στους ώμους. Θυρεός γαλαζωπός με μεταλλικό μπλε περίγραμμα σε σχήμα πέταλου.
Άνθιση: Φεβρουάριος - Μάιος.

Ετυμολογία:
Ophrys > Οφρύς (φρύδι). Δεν είναι ξεκάθαρο σε ποια χαρακτηριστικά του γένους Ophrys αναφέρεται το όνομα ενώ υπάρχει και το ενδεχόμενο γλωσσικής παρερμηνείας.
ferrum-equinum > ferrum σίδερο + equinus άλογο - επειδή ο θυρεός στο χείλος μοιάζει με πέταλο αλόγου.
convexa > κυρτή, κοίλη.

Anacamptis pyramidalis

Κλικ στην φωτογραφία για μεγέθυνση

Η Ανακαμπτίς η πυραμιδική (Anacamptis pyramidalis (L.) Rich. 1817) είναι μία ορχιδέα με μεγάλη εξάπλωση στην Ευρώπη, την Μεσόγειο και την Ελλάδα.
Είναι ποικιλόμορφη στο σχήμα των φύλλων και στο χρώμα των ανθέων.
Φύεται σε λιβάδια, φρύγανα, θαμνώνες, ελαιώνες, παρυφές δασών από το επίπεδο της θάλασσας μέχρι τα 1800 μέτρα.
Ανθίζει την άνοιξη μέχρι τον Ιούνιο.

Ετυμολογία:
Anacamptis > ανά + κάμπτω (από την κάμψη την γυρεομαγματων προς τα πίσω)
pyramidalis > πυραμίς, πυραμίδος = πυραμιδική, επειδή η τααξιανθία έχει σχήμα πυραμίδας.

Ophrys iricolor

Κλικ στην φωτογραφία για μεγέθυνση

Η Οφρύς η ιριδόχρωμη (Ophrys iricolor, Desfontaines 1807) εξαπλώνεται στην Ανατολική Μεσόγειο.
Περιγράφτηκε το 1807 από την Σάμο και την περιοχή της Σμύρνης.
Η ονομασία της οφείλεται στο χρώμα του θυρεού της.
Τοπικό όνομα: «ψείρα»
Εξαπλώνεται στη Νότια Ελλάδα και τα νησιά του Αιγαίου.
Βιότοπος: ηλιόλουστα εδάφη, πευκοδάση, θάμνοι, φρύγανα.
Άνθος: μεγάλο περίπου στα 2 εκατοστά, σχεδόν οριζόντιο, πορφυρό με ιώδη ιριδίζοντα θυρεό.
Άνθιση: Τέλη Φεβρουαρίου - αρχές Απριλίου.

Ετυμολογία:
Ophrys > Οφρύς (φρύδι). Δεν είναι ξεκάθαρο σε ποια χαρακτηριστικά του γένους Ophrys αναφέρεται το όνομα ενώ υπάρχει και το ενδεχόμενο γλωσσικής παρερμηνείας.
iricolor > Ίρις + cólor (λατιν.) χρώμα =  ιριδόχρωμη.

Anacamptis papilionacea subsp. aegaea

Κλικ στην φωτογραφία για μεγέθυνση

Η Ανακαμπτίς η πεταλουδόμορφη [Anacamptis papilionacea (L. 1759) R. M. Bateman, Pridgeon & M.W.Chase 1997] είναι ευρωπαϊκή και μεσογειακή ορχιδέα. Περιγράφτηκε από την Ιταλία το 1759. Έχει ευρεία εξάπλωση στην Ελλάδα.
Ντελικάτο φυτό με ύψος 10-40 εκατοστά. Φύλλα 3-10, λογχοειδή. Ποικιλόμορφο, με αρκετές ποικιλίες και υποείδη.
Από την περιοχή του Αιγαίου περιγράφτηκε το 2013 το υποείδος Anacamptis papilionacea subsp. aegaea, (P. Delforge) L. Lewis & Kreutz), που έχει πιο εύρωστη και σφαιρική ταξιανθία και μεγαλύτερα άνθη. Το χείλος είναι καρδιοειδές με κυματοειδείς  παρυφές, οι οποίες κάπτονται προς τα πάνω. Το χρώμα του είναι ανοιχτό, με έντονα ροδόχρωμες ή ερυθρές γραμμώσεις και στίγματα.
Βιότοπος: λιβάδια, φρύγανα, θαμνότοποι, ανοιχτά δάση μέχρι τα 1800 μέτρα.
Άνθιση: Φεβρουάριος - Απρίλιος.

Ετυμολογία:
Anacamptis > ανά + κάμπτω (από την κάμψη των γυρεομαγματων προς τα πίσω).
papilionacea > papilio πεταλούδα.
aegaea > Αιγαίο - αιγαιακή, του Αιγαίου.

Serapias orientalis subsp. carica

Κλικ στην φωτογραφία για μεγέθυνση

Η Σεραπιάς η ανατολική υποείδος η καρική [Serapias orientalis (Greuter, 1972) H. Baumann & Künkele 1988 subsp. carica H. Baumann & Künkele 1989] είναι ορχιδέα της Ανατολικής Μεσογείου, με κέντρο εξάπλωσης στην Ελλάδα τα νησιά του Αιγαίου.
Το βασικό taxon περιγράφτηκε το 1972 (Greuter) από το Λασίθι της Κρήτης.
Η Serapias carica μοιάζει με την Serapias orientalis subsp. orientalis και ξεχωρίζει από το μεγαλύτερο μήκος των φύλλων, την βιολετιά απόχρωση του βλαστού της και από το «φουσκωμένο» καπέλο (hood) που σχηματίζουν τα σέπαλα-πέταλα.
Βιότοπος: λιβάδια, θαμνώνες, ελαιώνες σευψόμετρα 0-500 (-800) μ.
Άνθιση: Μάρτιος-Απρίλιος.

Ετυμολογία:
Serapias > Σεραπιάς, ορχιδέα που ονοματίζει ο Διοσκουρίδης > Σέραπις (και Σάραπις) ελληνοαιγυπτιακός θεός της Ελληνιστικής Εποχής.
orientalis > oriens (ανατολή) = ανατολική, ανατολίτικη
carica > Καρία, αρχαία περιοχή της Μικράς Ασίας = καρική

Anacamptis sancta

Κατάπολα

Κλικ στην φωτογραφία για μεγέθυνση

Η Anacamptis sancta [(L. 1759) R. M. Bateman, Pridgeon & M.W.Chase 1997]) εξαπλώνεται στην Ανατολική Μεσόγειο από την Παλαιστίνη, το Ισραήλ, τον Λίβανο, την Συρία, την Τουρκία μέχρι την Κύπρο, την Κρήτη και το Αιγαίο. Περιγράφτηκε το 1759 από την Χάϊφα και ονομάστηκε «ιερή», γιατί στην περιοχή βρίσκονται οι Άγιοι Τόποι του χριστιανισμού.
Στην Ελλάδα είναι σχετικά σπάνια στην Κρήτη και την Κάρπαθο, σχηματίζει μεγάλους πληθυσμούς στην Ρόδο, την Αμοργό και άλλα νησιά και γενικά είναι συχνή σε νησιά των Κυκλάδων, της Δωδεκανήσου και στα μεγάλα νησιά του Ανατολικού Αιγαίου Ικαρία, Σάμο, Χίο και Λέσβο.
Η Anacamptis sancta (συνώνυμο: Orchis sancta) έχει στενή συγγένεια με την Orchis fragrans αλλά τα άνθη της είναι πολύ μεγαλύτερα, άστικτα, ρόδινα μέχρι λευκά. Το χείλος είναι τρίλοβο και οδοντωτό στις άκρες. Τα φύλλα στην εποχή της άνθησης έχουν ξεραθεί. Υβριδίζεται συχνά με τη συγενική της Anacamptis fragrans και μάλιστα έχει αποδώσει ένα υβρίδιο με σταθερά χαρακτηρηστικά, το Anacamptis x kallithea E. Klein.
Βιότοπος: ξηρά λιβάδια, φρύγανα, ανοικτό περιβάλλον, θαμνότοπους, υποβαθμισμένα ή υπερβοσκημένα εδάφη, σε υψόμετρα μέχρι 800 m.
Ανθίζει όψιμα από τα τέλη Απριλίου και μετά.

Ετυμολογία:
Anacamptis > ανά + κάμπτω (από την κάμψη των γυρεομαγματων προς τα πίσω).
sancta = ιερή.

Ophrys heldreichii

Κλικ στην φωτογραφία για μεγέθυνση

Η Ophrys heldreichii (Schltr. 1923) είναι ενδημική ορχιδέα Κρήτης, Κυκλάδων, Αν. Πελοποννήσου, Αττικής. Περιγράφηκε από τα Χανιά.

Συχνή στην Αμοργό.

Επικονιαστής: Eucera berlandi

Πολύμορφο είδος. Τυπικά θεωρούνται τα φυτά της Κρήτης.

Βιότοπος: φρύγανα, θαμνότοποι, παλιοί αγροί, ελαιώνες, σε ηλιόλουστες θέσεις και σε υψόμετρα 0-1.200 μ.

Άνθος: Τα πέταλά του είναι συνήθως ενωμένα στην βάση τους, το χείλος είναι με-γάλο (13-18 χιλιοστά), αμφοροειδές και έντονα σφαιροειδές στο κέντρο, ενώ οι πλαϊνοί λοβοί είναι μικροί (3-8 χιλιοστά). 

Ανθίζει από τον Μάρτιο.

Ετυμολογία

Ophrys < Οφρύς (φρύδι). Δεν είναι ξεκάθαρο σε ποια χαρακτηριστικά του γένους Ophrys αναφέρεται το όνομα ενώ υπάρχει και το ενδεχόμενο γλωσσικής παρερμηνείας.

heldreichii  < αφιερωμένη στο Θεόδωρο Χελδράϊχ (πρώτο διευθυντή του βοτανικού κήπου των Αθηνών).

Ορχιδέες της Αμοργού Video

Μια κινηματογραφική παρουσίαση με τις περισσότερες από τις αυτοφυείς ορχιδέες που έχουν καταγραφεί στην  Αμοργό.

Κλικ να το δείτε στο YouTube σε HD.
 

Anacamptis collina

Ηρακλειά 04/04/2008

photo (c) Γιάννης Γαβαλάς

Η Anacamptis collina (Ανακαμπτίς του λόφου) έχει σποραδική εξάπλωση στη Νότια Ελλάδα. Ανθίζει σε δύο κύματα, το πρώτο πολύ νωρίς την άνοιξη στα χαμηλά και το δεύτερο αρκετά αργότερα σε μεγαλύτερα υψόμετρα, όπως έχει παρατηρήσει ο Γιάννης Γαβαλάς στην Ηρακλειά.

Στην Αμοργό έχει βρεθεί στα Κατάπολα. Για τα άλλα νησιά μας αναφέρεται από το Πάνω και από το Κάτω Κουφονήσι.

Στις άλλες Κυκλάδες αναφέρεται από την Άνδρο, Σίκινο, Αντίπαρο, Ίο...

Ηρακλειά 04/04/2008

photo (c) Γιάννης Γαβαλάς

Orchis anatolica

Δονούσα 04/03/2013
photo (c) Δαυΐδ Κουτσογιαννόπουλος

Η Orchis anatolica, Boiss. 1844, είναι ορχιδέα της Ανατολικής Μεσογείου. Περιγράφτηκε από την Καρία της
Μικράς Ασίας. Έχει ευρεία εξάπλωση στην Κρήτη, τις Κυκλάδες και το ανατολικό Αιγαίο.
Άνθη μεγάλα, με αραιή διάταξη και χρώμα από κόκκινο μέχρι άσπρο. Το μεσαίο τμήμα του χείλους έχει σκουροκόκκινες σειρές κουκκίδων.
Βλαστός στο πάνω τμήμα του με έντονη κόκκινη χροιά. Φύλλα ανοιχτοπράσινα
Φύεται σε πετρώδεις πλαγιές, αραιούς φρυγανότοπους και ανοιχτό περιβάλλον
Ανθίζει από τα τέλη Μαρτίου.

Ετυμολογία:
Orchis > Όρχις (αρσενικού γένους), φυτό με δύο κονδύλους σε σχήμα όρχεων που αναφέρει ο Διοσκουρίδης // ο όρχις (<ορχίδιον < αρχίδι)
anatolica > Anatolia, η μη ευρωπαϊκή Τουρκία > ανατολή = ανατολίτικη.

Ophrys israelitica

Δονούσα 05/03/2013
photo (c) Δαυΐδ Κουτσογιαννόπουλος

Ophrys parvula

Σχινούσα 28/03/2010
photo (c) Γιάννης Γαβαλάς

Dactylorhiza romana

Η ορχιδέα Dactylorhiza romana [(Sebastiani. 1813) Soó 1962] εξαπλώνεται στην Ανατολική Ευρώπη και την Μεσόγειο. Περιγράφηκε το 1813 από την περιοχή της Ρώμης με αρχικό όνομα Orchis romana.

Στην Αμοργό αναφέρεται από το P. Delforge από τρεις τοποθεσίες στο Ρίχτι.

Είναι η μόνη δακτυλόριζα που φύεται σε χαμηλά υψόμετρα και στη νότια Ελλάδα και τα νησιά.

Λεπτό φυτό, ύψους 10-30 εκατοστών. Φύλλα 3-9 λογχοειδή.

Βιότοπος: φρυγανότοποι, μακία βλάστηση, αραιά δάση σε υψόμετρα μέχρι 2.000 μέτρα.

Άνθη: συνήθως ροζ- πορφυρά και πιο σπάνια λευκά.

Άνθιση: Μάρτιος - Απρίλιος.

Ετυμολογία:

Dactylorhiza < δάκτυλο + ρίζα ==> από το σκληρό ρίζωμα που είναι χωρισμένο σαν τα δάκτυλα του χεριού.

romana < Roma = ρωμαϊκή, της Ρώμης.

Ophrys aegaea από την Δονούσα

 

Δονούσα 05/03/2013

photo (c)  Δαυΐδ Κουτσογιαννόπουλος

Η Οφρύς τους Αιγαίου (Ophrys aegaea Kalteisen & H. R. Reinhard 1987) είναι ενδημική ορχιδέα Κυκλάδων και Δωδεκανήσου.
Περιγράφτηκε από την Κάρπαθο το 1987. Αργότερα βρέθηκε στην Κάσο και την Αμοργό (Κατάπολα). Το 2007 ο Γιάννης Γαβαλάς βρήκε έναν ικανοποιητικό πληθυσμό της και στην Ηρακλειά, διευρύνοντας προς τα δυτικά την εξάπλωσή της. Το 2013 ο Δαυΐδ Κουτσογιαννόπουλος την βρήκε και στην Δονούσα.
Κοντόχοντρο, εύρωστο φυτό με συνήθως 2-3 άνθη. Τα σέπαλα είναι ρόδινα με μεσαία πράσινη νεύρωση.
Στην Κάρπαθο προτιμά αραιά πευκοδάση. Στην Αμοργό και την Ηρακλειά φυτρώνει σε φρυγανότοπους. Την βρίσκουμε και σε παλαιούς ελαιώνες.
Ανθίζει από τα τέλη Φεβρουαρίου μέχρι τα τέλη Μαρτίου.

Ετυμολογία:
Ophrys > Οφρύς (φρύδι). Δεν είναι ξεκάθαρο σε ποια χαρακτηριστικά του γένους Ophrys αναφέρεται το όνομα ενώ υπάρχει και το ενδεχόμενο γλωσσικής παρερμηνείας
aegaea > Αιγαίο.

Ophrys ferrum-equinum

Κατάπολα 31/03/2007

Orchis anatolica

Αμοργός 16/03/2012

photo (c) Yiannis Gavalas Γιάννης Γαβαλάς

Η Orchis anatolica, Boiss. 1844, είναι ορχιδέα της Ανατολικής Μεσογείου. Περιγράφτηκε από την Καρία της
Μικράς Ασίας. Έχει ευρεία εξάπλωση στην Κρήτη, τις Κυκλάδες και το ανατολικό Αιγαίο.
Άνθη μεγάλα, με αραιή διάταξη και χρώμα από κόκκινο μέχρι άσπρο. Το μεσαίο τμήμα του χείλους έχει σκουροκόκκινες σειρές κουκκίδων.
Βλαστός στο πάνω τμήμα του με έντονη κόκκινη χροιά. Φύλλα ανοιχτοπράσινα
Φύεται σε πετρώδεις πλαγιές, αραιούς φρυγανότοπους και ανοιχτό περιβάλλον
Ανθίζει από τα τέλη Μαρτίου.

Ετυμολογία:
Orchis > Όρχις (αρσενικού γένους), φυτό με δύο κονδύλους σε σχήμα όρχεων που αναφέρει ο Διοσκουρίδης // ο όρχις (<ορχίδιον < αρχίδι)
anatolica > Anatolia, η μη ευρωπαϊκή Τουρκία > ανατολή = ανατολίτικη.

Ophrys iricolor

Δονούσα 11/03/2011
photo (c) Γιάννης Γαβαλάς

Οι πληροφορίες για την χλωρίδα της Δονούσας είναι λίγες και αποσπασματικές. Από μία διήμερη βοτανική εξόρμηση που έκανε ο Γιάννης Γαβαλάς τον Μάρτιο του 2011 είναι η φωτογραφία αυτής της ορχιδέας που τη συναντάμε με μεγάλη συχνότητα στα αμοργιανά νησιά.

Η Οφρύς η ιριδόχρωμη (Ophrys iricolor, Desfontaines 1807) εξαπλώνεται στην Ανατολική Μεσόγειο.
Περιγράφτηκε το 1807 από την Σάμο και την περιοχή της Σμύρνης.
Η ονομασία της οφείλεται στο χρώμα του θυρεού της.
Τοπικό όνομα: «ψείρα»
Εξαπλώνεται στη Νότια Ελλάδα και τα νησιά του Αιγαίου.
Βιότοπος: ηλιόλουστα εδάφη, πευκοδάση, θάμνοι, φρύγανα.
Άνθος: μεγάλο περίπου στα 2 εκατοστά, σχεδόν οριζόντιο, πορφυρό με ιώδη ιριδίζοντα θυρεό.
Άνθιση: Τέλη Φεβρουαρίου - αρχές Απριλίου.

Ετυμολογία:
Ophrys > Οφρύς (φρύδι). Δεν είναι ξεκάθαρο σε ποια χαρακτηριστικά του γένους Ophrys αναφέρεται το όνομα ενώ υπάρχει και το ενδεχόμενο γλωσσικής παρερμηνείας.
iricolor > Ίρις + cólor (λατιν.) χρώμα =  ιριδόχρωμη.

Ophrys ceto

Χώρα 29/04/2011
photo (c) Gavalas Γιάννης Γαβαλάς