Ophrys phryganae - Οφρύς των φρυγάνων

28/03/2006

Η Οφρύς των φρυγάνων (Ophrys phryganae) στην Αμοργό λέγεται «ψείρα» από το σκούρο στόλισμα σε κίτρινο περίγραμμα που έχει το άνθος της. Είναι εύρωστο φυτό με υψηλό βλαστό, ο οποίος το κάνει να ξεχωρίζει μέσα από την ανοιξιάτικη βλάστηση σχηματίζοντας μεγάλες συστάδες, όπως φαίνεται στην φωτογραφία κάτω. Η ορχιδέα αυτή είναι πολύ κοινή σε όλα τα μέρη της Αμοργού. Παρά την επιστημονική της ονομασία (των φρυγάνων) την συναντούμε στις άκρες χωραφιών, ελαιώνες και παλιούς αγρούς, πολλές φορές μαζί με άλλες ορχιδέες (Op. iricolor, Op. ferrum), όπως φαίνεται στην τελευταία (τέταρτη) φωτογραφία. Ανθίζει από τον Μάρτιο.

Ophrys iricolor - Οφρύς η ιριδόχρωμη

Χώρα - Chora
28/03/2006

Η ορχιδέα Ophrys iricolor (Οφρύς η ιριδόχρωμη) στη ντοπιολαλιά ονομάζεται «ψείρα», όπως και άλλες ορχιδέες με παρόμοια χαρακτηριστικά. Ανθίζει από τα μέσα Μαρτίου μέσα ή κοντά σε φρύγανα και στις άκρες παλιών χωραφιών. Το χείλος της είναι πορφυρόμαυρο με έντονο γαλαζωπό θυρεό.
.

Ophrys ferrum-equinum / Ορχιδέα η πεταλοειδής

Χώρα, 26/03/2006

Η Ophrys ferrum-equinum (Ορχιδέα η πεταλοειδής) είναι κοινή στην Αμοργό και την βρίσκουμε σχεδόν παντού στο νησί, από την παραλιακή ζώνη έως τα ορεινά, συνήθως σε φρυγανότοπους. Χαρακτηριστικά της είναι τα ροδοκόκκινα σέπαλα και ο μεταλλικός θυρεός της που έχει σχήμα πέταλου. Ανθίζει από τον Μάρτιο.

Ακολουθεί ένα βίντεο με Ophrys ferrum-equinum από μια παραλιακή θέση του κόλπου Καταπόλων. Μπορείτε να το δείτε πατώντας και εδώ...

Orchis papilionacea ssp. heroica / Ορχιδέα η πεταλουδόμορφη - ποικιλία «ηρωική»

Χώρα, 30/03/2006

Η Orchis papilionacea (Ορχιδέα η πεταλουδόμορφη - ποικιλία «ηρωική») είναι πολύ κοινή στην Χώρα και την περιφέρειά της (Σταυρός, Τερλάκι, κ.α.). Ανθίζει ακόμα και στα κράσπεδα του οικισμού της Χώρας, όπως φαίνεται και στην φωτογραφία (πάνω).

Στην Αμοργό ανθίζει μέσα στα φρύγανα ή δίπλα σ' αυτά, όπως φαίνεται στις φωτογραφίες που ακολουθούν, από τα μέσα Φεβρουαρίου μέχρι τα τέλη Απριλίου. Έχει πολύ όμορφα άνθη με ρόδινες γραμμές και στίξεις.

Ophrys bombyliflora / Οφρύς η βομβυλανθής

Σταυρός (Χώρα), 28/03/2007

Η Ophrys bombyliflora (Οφρύς η βομβυλανθής) είναι μια ορχιδέα σχετικά διεσπαρμένη. Συναντάται στο νότιο Αιγαίο (αλλά όχι σε όλα τα νησιά), στην Αττική, Εύβοια, νότια Πελοπόννησο και Δυτική Ελλάδα (νησιά και παράλια). Στην Αμοργό ευδοκιμεί σε 5 θέσεις στην περιφέρεια Χώρας, σύμφωνα με την έρευνα του Ντελφόρζ. Σ' αυτές πρέπει να προστεθεί και μια 6η θέση, αυτή της φωτογραφίας μας.

Είναι η μικρότερη από τις Ophrys. Το άνθος της δεν ξεπερνάει τα 2 εκατοστά και, λόγω του σχήματος της, ονομάζεται και «αρκουδάκι». Συναντάται σε φρυγανότοπους και ελαιώνες, σε τοποθεσίες που συγκρατούν υγρασία.

Περισσότερα στον ιστότοπο του Ζήση Αντωνόπουλου για τις άγριες ελληνικές ορχιδέες:
http://members.lycos.co.uk/greekorchids/


Πηγές:
* Βαγγέλη Παπιομύτογλου «Αγριολούλουδα της Ελλάδας», εκδόσεις Mediterraneo, Ρέθυμνο 2006.
* Αναστάσιου Άλκιμου «Οι ορχιδέες της Ελλάδας», εκδόσεις Ψύχαλου, Αθήνα 1988.
* Pierre Delforge "Les Orchidees de l' ile d'Amorgos", εκδ.Les Naturalistes belges, 1997, 78, 3 - spescial «Orchidees» No 10: 103-152

Anacamptis pyramidalis / ορχιδέα Ανακαμπτίς η πυραμοειδής - «σαλέπι»

Άγιος Παντελεήμονας Καταπόλων
17/04/2006

Πολύ κοινή είναι αυτή η ορχιδέα στην Αμοργό. Ο Πιερ Ντελφόρζ στην έρευνα που έκανε στην Αμοργό τον Απρίλιο του 1997 εντόπισε 35 θέσεις σε όλες τις περιοχές του νησιού και σε όλα τα υψόμετρα με Anacamptis pyramidalis var. brachystachys. Κοινή επίσης είναι στην Κρήτη, τα Δωδεκάνησα και τις άλλες Κυκλάδες.

Ο Ζήσης Αντωνόπουλος (Θεσσαλονίκη) στον ιστότοπό του για τις ελληνικές ορχιδέες σημειώνει:

Anacamptis pyramidalis
(LINNAEUS) L.C.M. RICHARD, 1753
Μοναδικός εκπρόσωπος του γένους της, η Anacamptis pyramidalis συναντάται σε όλη την Ελλάδα και σε πολλά διαφορετικά ενδιαιτήματα. Επικονιάζεται με έναν ιδιαίτερο μηχανισμό από ημερόβιες και νυκτόβιες πεταλούδες και για αυτό υβριδίζεται πολύ σπάνια. Ανθίζει από Απρίλιο ως Ιούλιο.

Η Anacamptis pyramidalis είναι ψηλό φυτό με άνθη ροδοκόκκινα έως λευκά, σε ταξιανθία με χαρακτηριστική πυραμιδοειδή μορφή. Ξεχωρίζει εύκολα και δεν είναι δυνατόν να μπερδευτεί με άλλες ορχιδέες.

Στην Αμοργό (όπως και στην Σύρο) η Anacamptis pyramidalis ονομάζεται «σαλέπι». Οι φωτογραφίες αυτού του ποστ προέρχονται από δύο θέσεις των Καταπόλων: Από τον παραθαλάσσιο 'Αγιο Παντελεήμονα και από τον Γυαλινά, δίπλα στο μονοπάτι Χώρας-Καταπόλων. Τα φυτά ανθούσαν σε φρυγανότοπους και μέσα από αστιβές.

Πηγές:
* Pierre Delforge "Les Orchidees de l' ile d'Amorgos", εκδ.Les Naturalistes belges, 1997, 78, 3 - spescial «Orchidees» No 10: 103-152
* Κωνσταντίνου Κατταγά «Φυτά των Κυκλάδων - Οι Κυκλάδες που αγνοούμε, η Σύρος που δεν βλέπουμε». εκδ. Anima Studios, Σύρος 2007
* Horst & Gisela Kretzschmar - Wolfgang Eccarius «Ορχιδέες - Κρήτη & Δωδεκάνησα. Τα ορχεοειδή της Κρήτης, της Κάσου, της Καρπάθου και της Ρόδου»,εκδόσεις Mediterraneo, Ρέθυμνο 2004

Άγιος Παντελεήμονας Καταπόλων
17/04/2006

Άγιος Παντελεήμονας Καταπόλων
17/04/2006

Γυαλινάς, δίπλα στο μονοπάτι Χώρας-Καταπόλων
18/04/2006

Γυαλινάς, δίπλα στο μονοπάτι Χώρας-Καταπόλων
18/04/2006

Γυαλινάς, δίπλα στο μονοπάτι Χώρας-Καταπόλων
18/04/2006

Orchis sancta / Ορχιδέα η ιερή

Κατάπολα 04/05/2005

Μία από τις ορχιδέες με όψιμη άνθηση είναι η Ιερή Ορχιδέα (Orchis sancta). Οι θέσεις στην Αμοργό που την βρήκα και την φωτογράφισα είναι στα Κατάπολα, πολύ κοντά στην θάλασσα, σε φρυγανότοπο έντονα βοσκημένο. Οι βλαστοί έβγαιναν μέσα από τα αγκαθωτά φρύγανα (αστοιβές), τα οποία αποτελούσαν κι έναν τρόπο προστασίας για τα φυτά.

Ο φίλος γιατρός Ζήσης Αντωνόπουλος στον εξαιρετικό ιστότοπό του για τις ελληνικές οριχδέες, γράφει τα εξής για την Orchis sancta:

«Ξεχωριστή ορχιδέα, που αναγνωρίζεται εύκολα και συγγενεύει μόνο με την Orchis fragrans, με την οποία υβριδίζεται συχνά. Το χωρίς σχέδιο χείλος της και η όψιμη άνθηση (τέλη Απριλίου - Ιούνιος) αποτελούν χρήσιμα στοιχεία αναγνώρισης. Κατά την άνθηση, επίσης τα βασικά φύλλα είναι σχεδόν ξερά. Κατανέμεται στην ανατολική Μεσόγειο, με κέντρο την Ρόδο. Ιδιαίτερα σπάνια στην Κρήτη και Κάρπαθο, τελευταία όμως βρέθηκε και στις Κυκλάδες και σε πολλά νησιά του ανατολικού Αιγαίου (Λέσβος, Σάμος, Ικαρία, Χίος). Φύεται και στην Κύπρο, Τουρκία και φτάνει ως την Παλαιστίνη, όπου πρωτοπεριγράφηκε και γι' αυτό ονομάστηκε "ιερή"(sancta)».

Πηγή:

Ζήση Αντωνόπουλου «Ελληνικές Ορχιδέες»

Serapias carica / Ορχιδέα σεράπια καρική

Χώρα - Βρούτση, 29/03/2006

Η Serapias orientalis ssp. carica είναι μία σχετικά σπάνια ορχιδέα. Υπάρχει σε νησιά των Κυκλάδων, όχι όμως στην Κρήτη, και εμφανίζεται κυρίως στα νησιά του ανατολικού Αιγαίου. Η Αμοργός βεβαίως είναι το ανατολικότερο νησί των Κυκλάδων. Έχω φωτογραφίσει επίσης στην Αμοργό δύο άλλα είδη Serapias (lingua και bergonii).

Η Serapias carica μοιάζει με την Serapias orientalis ssp. orientalis (Σεράπια η ανατολική - κοινώς: χελιδόνι) και ξεχωρίζει από την βιολετιά απόχρωση του βλαστού της και από το «φουσκωμένο» καπέλο (hood) που σχηματίζουν τα σέπαλα-πέταλα. Είναι πολύ συχνή στις νότιες περιοχές της Κώ και της Ρόδου σε λιβαδότοπους με εναλασσόμενη υγρασία και σε αραιά φρύγανα.

Στην Αμοργό την βρήκα και την φωτογράφισα (29/03/2006) σε μία θέση στην περιφέρεια της Χώρας αλλά πολύ κοντά στο Βρούτση (χάρτης). Βρισκόταν στην άκρη ενός χωραφιού, λίγο πριν αρχίσουν τα φρύγανα, σε έδαφος που κρατούσε υγρασία.

Ο Ζήσης Αντωνόπουλος στις "Ορχιδέες της Ελλάδας" γράφει τα εξής:

Serapias carica

(H. BAUMANN & KÜNKELE) P. DELFORGE, 1989

Είδος συγγενές της Serapias orientalis, την οποία φαίνεται να αντικαθιστά σταδιακά προς τα ανατολικά. Κατανέμεται στις Κυκλάδες και τα νησιά του ανατολικού Αιγαίου. Ξεχωρίζει από τα σκουρόχρωμα άνθη και το σχετικά κοντό βράκτιο (σχεδόν ίσο με τον θόλο του άνθους). Άνθηση: Μάρτιος-Απρίλιος.

Πηγές:

* Horst & Gisela Kretzschmar «Ορχιδέες Κρήτη & Δωδεκάνησα», εκδόσεις Mediterraneo, Ρέθυμνο 2004.

* Ζήση Αντωνόπουλου «Οι ορχιδέες της Ελλάδας» http://members.lycos.co.uk/greekorchids/

Ophrys heldreichii / Οφρύς του Χαλδράιχ - ορχιδέα «μελισσάκι»

Σε δύο θέσεις έχω εντοπίσει και φωτογραφίσει αυτή την ορχιδέα. Στην Αμοργό μερικοί την ονομάζουν «μελισσάκι».

Στα Κατάπολα

Η πρώτη θέση βρίσκεται στα Κατάπολα στην περιοχή του Σακκά και στο επίπεδο της θάλασσας. Αναπτύσσεται στις παρυφές παλαιού ελαιώνα, ο οποίος φιλοξενεί μεγάλο πληθυσμό λούπινων (Lupinus pilosus) και μία ωραία συστάδα με ίριδες (Iris germanica).

Φωτογραφήθηκαν στην θέση αυτή πέντε άτομα της Ophrys heldreichii σε δύο συνεχόμενες χρονιές. Η πρώτη φωτογράφηση έγινε στις 31 Μαρτίου 2006 και η δεύτερη στις 27 Μαρτίου 2007.


Στην Χώρα

Η δεύτερη θέση που την φωτογράφισα (31 Μαρτίου 2007) ήταν ημιορεινή, σε υψόμετρο 400 περίπου μέτρων και βρίσκεται στην περιφέρεια της Χώρας.

Ο βιότοπός της είναι εγκαταλειμένο αγροτοκτηνοτροφικό συγκρότημα στο Βουνί, με βορειοδυτικό προσανατολισμό. Συνυπήρχε με άλλες δύο ορχιδέες - Ophrys phryganae και Ophrys ferrum equinum var triloba .


Ο Ζήσης Αντωνόπουλος στον ιστότοπό του για τις ελληνικές ορχιδέες την περιγράφει ως εξής:

Ophrys heldreichii (heldreichii group)
SCHLECHTER, 1923

Είδος σε σχετική αφθονία στην Κρήτη και πιθανά ενδημικό αυτής. Οι σποραδικές αναφορές από την κεντρική και νότια Ελλάδα, τις Κυκλάδες και τα Δωδεκάνησα πιθανά αφορούν ποικιλίες της Ophrys calypsus ή την Ophrys schlechteriana. Τα πέταλά του είναι συνήθως ενωμένα στην βάση τους, το χείλος είναι μεγάλο (13-18 χιλιοστά), αμφοροειδές και έντονα σφαιροειδές στο κέντρο, ενώ οι πλαϊνοί λοβοί είναι μικροί (3-8 χιλιοστά). Ανθίζει από Μάρτιο-Απρίλιο.

Ο Pierre Delforge, που έχει ερευνήσει τις ορχιδέες της Αμοργού, κατέγραψε 18 φυτά (12 - 30 Απριλίου 1997).

Ο Βαγγέλης Παπιομύτογλου σημειώνει ότι είναι πολύ διαδεδομένη στην Κρήτη και απαντάται κυρίως σε φρύγανα.

Οι Horst & Gisela Kretzschmar επισημαίνουν ότι είναι από τα πιο διαδεδομένα είδη σε όλα τα κύρια νησιά. Στην Ρόδο απαντάται κυρίως στο βόρειο τμήμα της. Βιότοποί της είναι θαμνώδεις φρυγανότοποι, χορτολίβαδα, ανοικτό περιβάλλον.

Ένα βίντεο με Ophrys heldreichii από τα Κατάπολα μπορείτε να δείτε πατώντας εδώ

Πηγές

• Pierre Delforge "Les Orchidees de l' ile d' Amorgos" (Les Naturalistes belges, 1997, 78, 3 - spesial "Orchidees" No 10).
• Ζήση Αντωνόπουλου «Οι ορχιδέες της Ελλάδας» http://members.lycos.co.uk/greekorchids/
• Βαγγέλη Παπιομύτογλου «Αγριολούλουδα της Κρήτης», εκδόσεις Mediterraneo, Ρέθυμνο 2006.
• Horst & Gisela Kretzschmar «Ορχιδέες Κρήτη & Δωδεκάνησα», εκδόσεις Mediterraneo, Ρέθυμνο 2004.