Gagea graeca

Κατάπολα - Katapola
31/03/2007

Η Γαγέα η ελληνική (Gagea graeca) διακρίνεται από τα λευκά κωδωνοειδή της άνθη, που έχουν έξη πέταλα με σκούρες νευρώσεις. Ανθίζει από τα τέλη Μαρτίου σε φρυγανότοπους και πετρώδεις θέσεις. Φυτό της Νότια Ελλάδας, Αιγαίου και Κρήτης.

Muscari comosum - βορβός

26/03/2007

Είναι από τα πιο μεγάλα Muscari κι αποτελεί εκλεκτό μεζέ από την αρχαιότητα, θεωρούμενο και αποτελεσματικό αφροδισιακό. Στην Αμοργό υπάρχει παντού σε μεγάλους πληθυσμούς και ονομάζεται «βορβός». Ανθίζει από τα τέλη Μαρτίου σε αγρούς, ελαιώνες κ.α.

18/04/2005

.

Lilium candidum - Κρίνος της Παναγίας

Λαγκάδα Αιγιάλης, 16/05/2005
φωτογραφία Βαγγέλης Βασσάλος

Ο κρίνος αυτός είναι ο κρίνος του Ευαγγελισμού, γι' αυτό και λέγεται "κρίνος της Παναγίας" και επιστημονικά "Λείριο το πάλευκο". Είναι, επίσης, τοιχογραφημένος στα μινωικά ανάκτορα της Κρήτης. Άνθη πάνω από 10 στο πάνω μέρος του βλαστού, λευκά, εύοσμα και μεγάλα. Άνθιση ανοιξιάτικη μέχρι τον Ιούνιο.
.

Gagea peduncularis - Γαγέα η έμμισχος

φωτογραφία Πάνος Ψυχογιός
Αιγιάλη, 06/03/2005

Πολυετές φυτό, με άνθη κίτρινα που στην έξω πλευρά τους είναι πρασινωπά. Σε θαμνότοπους και ανοιχτές πετρώδεις τοποθεσίες. Άνθηση ανοιξιάτικη, από τέλη Φεβρουαρίου.

.

Colchicum pusillum / Κολχικό το μικροφυές

Χώρα - Σταυρός, 22/11/2007

Το Colchicum pusillum (Κολχικό το μικροφυές) είναι νανώδες φυτό, με βολβό μόλις 2 εκατοστά. Άνθη ρόδινα ή λευκά, με τμήματα μήκους μόλις 10-20 χιλιοστών. Ανθήρες μαυροπόρφυροι ή καστανοί. Φύλλα 3-8, πολύ στενά με πλάτος 1-2 χιλιοστών. Φυτρώνει σε βραχώδεις θέσεις χαμηλού υψομέτρου και αραιούς φρυγανότοπους. Άνθηση φθινοπωρινή. Φυτό των νησιών (Κρήτη, Κυκλάδες, Δωδεκάνησα), το έχω βρει όμως και στα Τουρκοβούνια μέσα στην Αθήνα. Παρόμοιο αλλά με ευρύτερη διασπορά και σκούρους ανθήρες είναι και το Colchicum cupani...

Πηγές:
* Βαγγέλη Παπιομύτογλου «Αγριολούλουδα της Ελλάδας», εκδόσεις Mediterraneo, Ρέθυμνο 2006.
* Γιώργου Σφήκα «Αγριολούλουδα της Κρήτης», εκδ. Ευσταθιάδης, Αθήνα 1999.

Colchicum cupani / Κολχικό κουπάνι

Χώρα - Καλογερικός, 20/11/2007

Πολύ μικρό φυτό. Παρόμοιο με το Colchicum pusillum (Κολχικό το μικροφυές) αλλά με μεγαλύτερη διασπορά που φθάνει μέχρι την Ήπειρο. Διαφέρει στα φύλλα (που είναι δύο και πλατύτερα) και στους ανθήρες που είναι σκούροι (μαυρο-καφέ).

Scilla autumnalis / Σκίλλα η φθινοπωρινή

Βρούτση - Κάτω Μεριά, 10/10/2006

Πολύ μικρό φυτό, που ανθίζει σε ταξιανθίες με άνθη ρόδινα το πολύ μέχρι 1 εκατοστό. Πολυετές, βολβόρριζο,με φύλλα που εμφανίζονται μετά την άνθιση. Σε βραχώδεις περιοχές, φρυγανότοπους και πρανή.

Colchicum cretense (?) / Κολχικό το κρητικό (;)

Βρούτση, Κάτω Μεριά Αμοργού

Οκτώβριος 2006
φωτογραφία Γιάννης Δεσποτίδης

Το Colchicum cretense θεωρείται ενδημικό της ορεινής ζώνης της Κρήτης και ένα από τα χαρακτηριστικά του είναι ότι τα φύλλα παρουσιάζονται μετά την άνθηση. Είναι πιθανό όμως να ευδοκιμεί και στην Αμοργό, πάλι σε μεγάλα για το νησί υψόμετρα, πάνω από τα 500-600μ. Η φωτογραφία του Γιάννη Δεσποτίδη προέρχεται από την περιφέρεια του Βρουτσιού, ενός ορεινού χωριού. Όπως φαίνεται, κι αυτό το κολχικό δεν έχει βγάλει φύλλα. Το κρητικό κολχικό είναι ένα βολβόριζο νανώδες φυτό με άνθη που έχουν μια χρωματική διαβάθμιση από το ρόδινο προς το λευκό.
.

Colchicum variegatum - Κολχικό το ποικίλο

Χώρα Αμοργού, 27/09/2007

Χώρα Αμοργού, 10/10/2006

Τα πρώτα αγριολούλουδα που ανθίζουν στην Αμοργό (και ήδη έχουν αρχίσει ν' ανθίζουν από τώρα, τέλη Σεπτεμβρίου, στα ορεινά) είναι τα κολχικά, που αποδίδουν όμορφα ρόδινα κρινάκια. Πρόκειται για βολβόριζα φυτά, που μοιάζουν με τους κρόκους αλλά δεν έχουν καμία σχέση μ' αυτούς.

Τα φύλλα εμφανίζονται μετά την άνθηση και όλα τα μέρη του φυτού είναι δηλητηριώδη, με την κολχικίνη να αποτελεί ένα δραστικό δηλητήριο. Με ένα τέτοιο δηλητήριο η Μήδεια σκότωσε τα παιδιά της στην Κολχίδα και γι' αυτό τα φυτά αυτά ονομάστηκαν κολχικά, τα οποία στην Ελλάδα εμφανίζονται με πάνω από 20 είδη.

Το Κολχικό το ποικίλο (Colchicum variegatum) είναι φυτό που συναντάμε στα νησιά του Αιγαίου, την νότια Ελλάδα και την νοτιοδυτική Τουρκία. Αρχίζει να ανθίζει από νωρίς το φθινόπωρο και στην Αμοργό από το τρίτο δεκαήμερο του Σεπτεμβρίου, στα διάκενα ανάμεσα στα φρύγανα και γενικά σε άγονες και πετρώδεις τοποθεσίες.

Είναι από τα ωραιότερα κολχικά με μεγάλα κομψά άνθη, διακοσμημένα με ρόδινους ρόμβους που δίνουν την εικόνα ενός μωσαϊκού. Μοιάζει πολύ με το Colchicum macrophyllum, που προτιμά όμως γόνιμα και σκιερά εδάφη σε Κρήτη και Δωδεκάνησα. Τα φύλλα και των δύο ειδών βγαίνουν μετά την άνθηση, την άνοιξη. Το Colchicum variegatumum είναι ο πρόγονος του καλλιεργούμενου Colchicum agrippinum.

Εκτός από τις φωτογραφίες, μπορείτε να δείτε ένα βίντεο με Colchicum variegatum πατώντας εδώ

Ornithogalum narbonense /Ορνιθόγαλον της Ναρμπόνε

Αρκεσίνη - Κάτω Μεριά, 23/04/2005

Φθάνει σε ύψος μέχρι 60 εκατοστά. Φύλλα ταινοειδή που παραμένουν και κατά την άνθηση. Ταξιανθία με πολλά άνθη, απλωτά, που έχουν διάμετρο μέχρι 3 εκατοστά. Το συναντάμε ανάμεσα σε φρύγανα, σε αγρούς (όπως αυτό της φωτογραφίας) και χαντάκια. Ανθίζει από Απρίλιο μέχρι Ιούνιο.

Asphodelus aestivus / Ασφόδελος

Ο ασφόδελος ο θερινός (Asphodelus aestivus) είναι πολύ κοινό είδος στα νησιά και την νότια Ελλάδα και γενικά σε όλες τις ξηροθερμικές περιοχές. Συναντάται σε εντελώς άγονες και και πετρώδεις τοποθεσίες, συχνά σε μεγάλους πληθυσμούς.

Η παρουσία μεγάλου αριθμού ασφόδελων σε μία περιοχή στην πραγματικότητα μας δείχνει ότι η περιοχή αυτή βρίσκεται ένα στάδιο πριν την ερημοποίηση. Αυτό συμβαίνει σε αρκετά μέρη στην Αμοργό, όπως και σε όλα τα νησιά και την Κρήτη. Τα μέρη αυτά είναι καταταλεπωρημένα από τις πυρκαγιές, την υπερβόσκηση (από κατσίκια κυρίως) και από την διάβρωση. Η αναφορά στον ασφόδελο, που ανθίζει την άνοιξη (παρά το επιστημονικό προσωνύμιο "θερινός) γίνεται τώρα, με αφορμή τις μεγάλες φωτιές που ξέσπασαν αυτές τις μέρες στην κεντρική και νότια Ελλάδα και κυρίως στην Πάρνηθα. Με την ευχή να μην αρχίζει να αυξάνεται ο αριθμός των ασφόδελων στις καμένες περιοχές, γιατί τότε...

Ο Ασφόδελος aestivus είναι φυτό βολβώδες, πολυετές με βλαστό κυλινδρικό, κούφιο, διακλαδισμένο στην κορυφή. Τα φύλλα του είναι επιμήκη, τριγωνικά και συγκεντρωμένα στην βάση του φυτού. Τα άνθη έχουν τέπαλα λευκά με κοκκινωπή νεύρωση στην μέση, σε επάκριους βότρεις. Παρότι τα άνθη του μεμονωμένα ή σε μακροφωτογράφηση φαίνονται ενδιαφέροντα, στην φύση η παρουσία των ασφόδελων μέσα στο πετρώδες τοπίο και με την σχοινοειδή μορφή των βλαστών του δεν συνιστά ευχάριστο θέαμα. Ίσως γι' αυτό οι αρχαίοι συνέδεσαν το φυτό με τον Κάτω Κόσμο και το είχαν ως σύμβολο πένθους.

Στην Αμοργό το φυτό λέγεται «ασφόντηλας», δηλαδή διατηρεί το αρχαίο του όνομα που που θεωρείται άγνωστης ετυμολογίας. Ένα παλιό και τώρα σχεδόν εγκαταλελειμένο χωριό στην Αιγιάλη, ο Ασφοντηλίτης (ή Ασφοντυλίτης), είναι πιθανό να έχει ονομαστεί έτσι από τους ασφόδελους που έχει η περιοχή. Για το όνομα του Ασφοντηλίτη πατείστε εδώ.

Urginea maritima / Σκιλλοκρεμμύδα (ασκέλλα)

Όρμος Παραδείσα - Κολοφάνα, Κάτω Μεριά

01/09/2005

Κοινό φυτό και πλατιά διεσπαμένο φυτό είναι η σκιλλοκρεμμύδα (Urginea maritima - ουργινέα η παράλια) αλλά έχει το ενδιαφέρον ότι ανθίζει μέσα στο καυτό κατακαλόκαιρο. Στην Αμοργό ονομάζεται ασκέλλα. Είναι βέβαια και ιδιαίτερα αγαπητή, γιατί θεωρείται σύμβολο καλοτυχίας γι' αυτό και συνεχίζουμε να την κρεμάμε έξω από τις πόρτες την Πρωτοχρονιά. Φαίνεται ότι η συνήθεια αυτή είναι αρχαία, γιατί το ίδιο έκανε και ο Πυθαγόρας ως αλεξιφάρμακο.

Ο βολβός της σκιλλοκρεμύδας είναι ογκώδης και φτάνει σε διάμετρο τα 15 εκατοστά. Σε πολλά σημεία στην Αμοργό ο μισός βολβός είναι πάνω από το έδαφος, είτε γιατί έχει φυτρώσει στην σχισμή κάποιου βράχου είτε γιατί έχει αποπλυθεί το χώμα γύρω του από κάποιο καλοκαρινό μπουρίνι. Τα φύλλα της είναι λεία, πλατιά και λογχοειδή. Βγαίνουν την άνοιξη σε δέσμη αλλά το καλοκαίρι ξεραίνονται και πέφτουν, λίγο πριν από την άνθηση.

Ο ανθοφόρος βλαστός είναι όρθιος, λεπτός, άφυλλος και κοκκινωπός. Τα άνθη, που σχηματίζουν πυκνή και μακρόστενη ταξιανθία, έχουν τέπαλα λευκά με ρόδινο νεύρο. Παρά το όνομά της (παράλια), η σκιλλοκρεμμύδα βγαίνει παντού και σ' όλα τα εδάφη και φυσικά στα αλατώδη δίπλα στην θάλασσα. Είναι φυτό δηλητηριώδες αλλά χρησιμοποείται σε πολλές φαρμακευτικές εφαρμογές, ήδη από την αρχαιότητα.

Ο Γάλλος περιηγητής Σονινί (Sonnini de Manoncourt) στο ελληνικό χρονικό του γράφει ότι το 1779 που επισκέφθηκε την Αμοργό έμποροι από την Αγγλία φόρτωνα καραβιές με «εγγλέζικο χόρτο» (είδος βαφικού λειχήνα που απέδιδε κόκκινο χρώμα) και σκυλλοκρεμύδες που, όπως γράφει, «είναι ένα φυτό που φυτρώνει ανάμεσα στους βράχους και θεραπεύει τους λειχήνες (έρπητες)».

Ο ίδιος ο Σονινί είχε την ευκαιρία να διαπιστώσει τα λαμπρά αποτελέσματα της θεραπείας. Και γράφει πως χρησιμοποιούσαν οι νησιώτες τις σκιλλοκρεμμύδες. Έκοβαν ένα κομμάτι από τον βολβό κι έτριβαν με αυτό εκείνο το σημείο του δέρματος που έπασχε, αφού προηγουμένως το χάραζαν για να απορροφήσει καλύτερα τον χυμό. Έτσι εξαφανίζονταν εντελώς οι έρπητες.

«Αλλά στην χώρα των δεισιδαιμονιών», γράφει ο Σονινί, «δεν περιορίζονται μόνο στις εφαρμογές που επιβάλει η πρακτική εμπειρία. Αποδίδουν στην σκιλλοκρεμμύδα και την ιδιότητα να διατηρεί τα δόντια λευκά και ολόγερα. Τρίβοντάς τα με τον βολβό; Όχι. Μόλις δεις σκιλλοκρεμμύδα να φυτρώνει γονατίζεις και δαγκώνεις το φυλλαράκι που προβάλλει από το χώμα, άσπρο όπως είναι με μαύρες βούλες».

Το όνομα της σκιλλοκρεμμύδας είναι αρχαίο. Προέρχεται από την «σκίλλη». Ο Σονινί μας πληροφορεί ότι στα νησιά του Αιγαίου την ονόμαζαν επίσης «κουβαρόσκιλλα» και «αρχιδόσκιλλα», διατηρώντας βέβαια κυρίαρχο το αρχαίο όνομα «σκίλλη». Στην Αμοργό ονομάζεται «σκιλλοκρεμμύδα», «κρομμυδοσκέλλα» και «ασκέλλα», πάλι με κυρίαρχο το αρχαίο «σκίλλη».

Πηγές:

* Βαγγέλη Παπιομύτογλου «Αγριολούλουδα της Κρήτης», εκδόσεις Mediterraneo, Ρέθυμνο 2006.
* Γιώργου Σφήκα «Αγριολούλουδα της Κρήτης», εκδ. Ευσταθιάδης, Αθήνα 1999.

* «Οι ξένοι γράφουν για την Αμοργό», εκδ. "Κάστρο της Αμοργού", Αμοργός 2006

* Κυριάκου Σιμόπουλου «Ξένοι ταξιδιώτες στην Ελλάδα», Αθήνα 1981

* Π. Π. Γενναδίου «Φυτολογικόν Λεξικόν», Αθήναι 1914 (ανατύπωση 1986)

Όρμος Παραδείσα - Κολοφάνα, Κάτω Μεριά
01/09/2005

Κατάπολα, 09/12/2005

Παραλία Καλοταρίτισσας - Κάτω Μεριά

10/12/2005

Αρκεσίνη - Κάτω Μεριά

03/08/2004

Asphodeline lutea / Ασφοδελίνη η κίτρινη

Βράχοι Χοζοβιώτισσας. 05/04/2007

Πολυετές φυτό με βλαστό όρθιο. Τα φύλλα του είναι γραμμοειδή, σχεδόν σε όλο το μήκος του βλαστού, χαρακτηριστικό που το ξεχωρίζει από τον ασφόδελο. Άνθη κίτρινα σε πυκνό βότρυ στην κρουφή του βλαστού. Οι τρυφεροί βλαστοί της ασφοδελίνης είναι βρώσιμοι. Ευδοκιμεί σε άγονες πετρώδεις τοποθεσίες και φρύγανα. Ανθίζει Μάρτιο έως Μάιο.