Limonium graecum

Κάτω Κάμπος 01-10-2007

Το Limonium graecum [(Poir.) Rech. f. 1943] είναι ενδημικό φυτό των Κυκλάδων.
Η περιγραφή του είδους βασίστηκε σε συλλογή φυτών τους Τουρνεφόρ το 1700 από την Δονούσα.
Βιότοπος: βραχώδεις ακτές, σε υψόμετρα 0-10 μ.
Πολυετής μικρός θάμνος με ισχυρή ρίζα, ξυλώδη βάση, πολύκλαδος.
Βασικά φύλλα αμβλεία, άκαμπτα, γλαυκοπράσινα.
Βλαστοί διακλαδισμένοι από την βάση, εύκαμπτοι.
Στεφάνη με ελαφρύ ιώδες χρώμα.
Άνθη μπλε-μοβ.
Ανθίζει Ιούνιο - Αύγουστο.
Ετυμολογία:

Limonium < limonium (από Πλίνιο) < λειμώνιον (Διοσκουρίδης)
graecum < Graecia Γραικία.

Valantia hispida

Spergularia marina

Ηρακλειά 20-02-2008

φωτογραφία Γιάννης Γαβαλάς

Η Spergularia marina [(L.) Besser 1843] είναι ευρωμεσογειακό φυτό με ευρεία εξάπλωση στην Ελλάδα.

Συχνό στην Αμοργό και τις Κυκλάδες.

Βιότοπος: Παραθαλάσσια ενδιαιτήματα.

Ετήσιο και περιστασιακά πολυετές είδος.

Άνθιση: Απρίλιος - Ιούλιος.

Ετυμολογία:

Spergularia < Spergula < spargeo εξαπλώνω, διασκορπίζω == αναφορά στην ικανότητα των φυτών αυτού του γένους να παράγουν πολλούς μικρούς σπόρους που διασκορπίζονται εύκολα.

marina <  mare θάλασσα = παραθαλάσσια.

Silene sedoides

Muscari cycladicum subsp. subsessilis

Ηρακλειά 25/04/2011
photo Γιάννης Γαβαλάς

Το Muscari cycladicum subsp. subsessilis, (Bentzer) Raus, 1996 είναι παρόμοιο με το τυπικό υποείδος Muscari cycladicum subsp. cycladicum. Διαφέρει σε ορισμένους ποσοτικούς χαρακτήρες.
Αναφέρεται από την Λαγκάδα, το μονοπάτι Χοζοβώτισσας - Ασφοντηλίτη, κι ακόμη από την Ηρακλειά και τα Κουφονήσια.

Ετυμολογία:
Muscari > μόσχος (σχετίζεται με το περσικό mushka = γεννητικός αδένας), ελαιώδες, έντονα αρωματικό υγρό που βγαίνει από τον γεννετικό αδένα του ασιατικού ελαφιού «μόσχος ο μοσχοφόρος» (πρβ: μοσκοβολώ, μοσχοκάρυδο, μοσχοσάπουνο, μοσχοστάφυλο). Ίσως επειδή φυτά του γένους Muscari είναι πολύ αρωματικά.
cycladicus a, um > Cyclades Κυκλάδες = κυκλαδικό.
subsessilis > sub υπό, σχεδόν + sessilis εδραίο ==> με σχεδόν εδραία βάση φύλλων.

Muscari cycladicum subsp. cycladicum

30-04-2011

Το Muscari cycladicum subsp. cycladicum, P.H.Davis & D.C.Stuart 1966 είναι ενδημικό γεώφυτο των κεντρικών Κυκλάδων και νότιων Κυκλάδων.
Περιγράφτηκε από την Αμοργό.
Εϊναι εξαπλοειδές μέλος του συμπλέγματος Muscari comosum αλλά έχει πιο μεγάλο βολβό (διάμετρος 3-6 εκ.)
Έχει 3-4 λογχοειδή φύλλα. Τα γόνιμα άνθη έχουν δόντια με βαθύ καφετί-κίτρινο χρώμα, χλωμότερα προς την βάση τους με μικρούς μίσχους.
Τα στείρα λουλούδια έχουν διακριτούς μίσχους 4-8 mm
Αναφέρεται από την Λαγκάδα και τα Κουφονήσια.

Ετυμολογία:
Muscari > μόσχος (σχετίζεται με το περσικό mushka = γεννητικός αδένας), ελαιώδες, έντονα αρωματικό υγρό που βγαίνει από τον γεννετικό αδένα του ασιατικού ελαφιού «μόσχος ο μοσχοφόρος» (πρβ: μοσκοβολώ, μοσχοκάρυδο, μοσχοσάπουνο, μοσχοστάφυλο). Ίσως επειδή φυτά του γένους Muscari είναι πολύ αρωματικά.
cycladicus a, um > Cyclades Κυκλάδες = κυκλαδικό.

Centaurium pulchellum

φωτογραφία Νίκος Νικητίδης

Το Centaurium pulchellum [(Swartz) Druce 1898] είναι φυτό της Ευρώπης και της ΝΔ Ασίας, με εξάπλωση σε όλη την Ελλάδα.

Βιότοπος: ενδιαιτήματα γλυκού νερού, εποχιακά λιμνία, λιβάδια, ελαιώνες, διάκενα δασών, σε υψόμετρα 0-400 (-1000) μ.

Ετήσιο ή διετές, μικρό φυτό.

Βλαστός αδύνατος, διακλαδισμένος από την βάση, χωρίς ρόδακα.

Φύλλα ωοειδή, επιφυή, αντίθετα.

Άνθη ρόδινα σε αραιές ταξιανθίες.

Ανθίζει από τα μέσα Απριλίου μέχρι τις αρχές Ιουλίου.

Ετυμολογία:

Centaurium < κενταύριον (όνομα φυτού που αναφέρουν Ιπποκράτης, Θεόφραστός και Διοσκουρίδης).

pulchellum < pulcher, όμορφο, ωραίο.

«κενταύρειον τὸ λεπτὸν ἢ μικρόν, ὅ τινες λιμνήσιον καλοῦσιν, ἐπειδὴ ἐνίκμους φιλεῖ τόπους. ἡ πόα ὑπερικῷ καὶ ὀριγάνῳ παραπλήσιος, καυλὸν ἔχουσα ὑπὲρ σπιθαμήν, γεγωνιωμένον· ἄνθη ἐν τῷ φοινικῷ ὑποπόρφυρα πρὸς τὰ τῆς λυχνίδος, φύλλα μικρά, ὑπομήκη, ὥσπερ πηγάνου, καρπὸς πυροῖς ὅμοιος, ῥίζα μικρά, ἄχρηστος, γευομένῳ δὲ ἐμποιεῖ πικρίαν.»

Διοσκουρίδης

Cynoglossum columnae

Ηρακλειά 04-03-2007
photo Γιάννης Γαβαλάς

Frankenia hirsuta

Η Frankenia hirsuta L. 1753 είναι φυτό της Μεσογείου και της ΝΔ Ασίας, με ευρεία εξάπλωση στην Ελλάδα, εκτός της βόρειας χώρας.
Βιότοπος: παράκτιοι οικότοποι, σε βραχώδεις και αμμώδεις θέσεις σε υψόμετρα 0-50 μ.
Πολυετές φυτό, πυκνά χνουδωτό, ύψους έως 40 εκ., διακλαδισμένο.
Βλαστοί με πυκνές μικρές λευκές τρίχες.
Φύλλα αντωοειδή ή προμήκη-σπατουλοειδή, 2-8 χιλ.
Άνθη σε ακραίους βότρεις, συνήθως λευκά ή ανοιχτοπόρφυρα.
Άνθιση Απρίλιο - Ιούλιο.

Ετυμολογία:
Frankenia > γένος αφιερωμένο στον Σουηδό βοτανικό John Frankenius (1590-1661).
hirsuta > irsuto τριχωτός ==> με πυκνό, δασύ τρίχωμα = δασύτριχη...

Biscutella didyma subsp. apula

Η Biscutella didyma subsp. apula, Nyman 1878, είναι φυτό των Βαλκανίων και της Ιταλίας, με ευρεία εξάπλωση στην Ελλάδα.
Εϊναι μικρή πόα που ξεχωρίζει από τα δίδυμα δισκοειδή κεράτια, που περιέχουν από ένα σπέρμα το καθένα.
Μονοετές φυτό, όρθιο, τριχωτό, με φύλλα πολύμορφα συγκεντρωμένα στην βάση.
Βιότοπος: βραχώδεις θέσεις, φρύγανα, χέρσα χωράφια,λιβάδια.
Άνθη σε βότρεις με πέταλα κίτρινα.
Ανθίζει από τον Φεβρουάριο.

Ετυμολογία:
Biscutella > bis δις, δυο φορές + scutellum μικρή ασπίδα.
didyma > δίδυμα.
apulus, a, um = της Απουλίας (περιοχή της Ιταλίας).

Aναφέρεται από τα Κατάπολα, την Δονούσα, την Ηρακλειά, τα Κουφονήσια...

Χοζοβιώτισσα 05-04-2007

Ballota acetabulosa

Η Ballota acetabulosa, (L.) Benth. 1834, είναι φυτό των Βαλκανίων και της Ανατολίας, με ευρεία εξάπλωση σε όλη την Ελλάδα.
Κοινή ονομασία: λυχναράκι, λουμίνι.
Φρύγανο καλυμμένο με πυκνό εριώδες χνούδι και βλαστούς όρθιους.
Φύλλα μέχρι 5 εκ., ωοειδή, αντίθετα, με κοντό μίσχο.
Ιδιαίτερο χαρακτηριστικό αποτελούν οι κάλυκες, που μοιάζουν σαν μικροί κρατήρες και οι οποίοι συνεχίουν να μεγαλώνουν και μετά την πτώση των ανθέων. Παλιότερα χρησιμοποιούσαν αυτούς τους κάλυκες σαν φυτιλάκι για τα καντήλια.
Βιότοπος: ηλιόλουστες πετρώδεις θέσεις, φρύγανα, σε υψόμετρα 0-1000 (-1700) μ.
Άνθη ιώδη ή ρόδινα σε σπονδύλους σε όλο το μήκος του βλαστού με 6-12 ανά σπόνδυλο.
Ανθίζει από τον Απρίλιο έως τις αρχές Ιουλίου.

Ετυμολογία:
Ballota > βαλλωτή (φυτό που αναφέρεται από τον Διοσκουρίδη και τον Πλίνιο) > βάλλω ==> για την απόρριψη που προκαλείται από τη φευγαλέα οσμή αυτού του φυτού = Βαλλωτή
acetabulosus, a, um > acetabŭlum, κοτύλη, δοχείο για το ξύδι.

Anacamptis collina

Ηρακλειά 04/04/2008

photo (c) Γιάννης Γαβαλάς

Η Anacamptis collina (Ανακαμπτίς του λόφου) έχει σποραδική εξάπλωση στη Νότια Ελλάδα. Ανθίζει σε δύο κύματα, το πρώτο πολύ νωρίς την άνοιξη στα χαμηλά και το δεύτερο αρκετά αργότερα σε μεγαλύτερα υψόμετρα, όπως έχει παρατηρήσει ο Γιάννης Γαβαλάς στην Ηρακλειά.

Στην Αμοργό έχει βρεθεί στα Κατάπολα. Για τα άλλα νησιά μας αναφέρεται από το Πάνω και από το Κάτω Κουφονήσι.

Στις άλλες Κυκλάδες αναφέρεται από την Άνδρο, Σίκινο, Αντίπαρο, Ίο...

Ηρακλειά 04/04/2008

photo (c) Γιάννης Γαβαλάς

Allium pallens

Το γεώφυτο Άλλιο το χλωμό (Allium pallens, L. 1762) είναι μεσογειακό φυτό, με εξάπλωση σε όλη την Ελλάδα. 
Φύεται σε θαμνώνες, φρύγανα, ξηρά λιβάδια. Ονομάστηκε χλωμό από το χρώμα του περιανθίου του. Ανθίζει από τον Μάιο και όλο το καλοκαίρι.

Ετυμολογία:
Allium > αllium (λατιν. Πλίνιος) > άγλις, -ίθος, η κεφαλή ή σκελίδα σκόρδου (σύμφωνα με τον Ottorino Pianigiani, 1845-1926, Ιταλό δικαστή, πολιτικό και γλωσσολόγο).
pallens > palleo (latin.) ωχριώ =ωχρό, χλωμό.

Astragalus spruneri

Κατάπολα 31/03/2007 Άγιος Παντελεήμονας

Ο Αστράγαλος του Σπρούνερ (Astragalus spruneri Boiss. 1843) είναι βαλκανικό φυτό, με εξάπλωση στην Βόρεια Ελλάδα, το Αιγαίο, την Πελοπόννησο, της Εύβοια και την Στερεά Ελλάδα.
Στην Αμοργό αναφέρεται από τα Κατάπολα, την Αρκεσίνη και την νησίδα Γραμβούσα. Φύεται επίσης σε αρκετές θέσεις στην Ηρακλειά, ενώ αναφέρεται και από την Δονούσα, τις νησίδες Μάκαρες κοντά στην Δονούσα και το Πάνω Κουφονήσι.
Βιότοπος: βραχώδεις θέσεις, φρύγανα, διάκενα κωνοφόρων δασών, σε υψόμετρα 0-750 μ..
Πολυετής πόα, σχεδόν χωρίς βλαστό.
Φϋλλα τριχωτά. Φυλλάρια ωοειδή. Παράφυλλα τριγωνικώς λογχοειδή.
Ταξιανθίες σε κεφαλιόμορφους βότρεις με 3-10 άνθη κοκκινωπά-ρόδινα. Βράκτια προμήκη,  μικρά. Κάλυκας με πυκνό τρίχωμα και δόντια δις μικρότερα του σωλήνα. Πέτασος διπλάσιος του κάλυκα και πτέρυγες σπαθοειδείς, ακέραιες.
Καρπός χέδρωπας προμήκης, ροπαλοειδής ή κυρτός, τραχύς.
Ανθίζει Μάρτιο - Μάιο.

Ετυμολογία:
Astragalus > αστράγαλος (φυτό που αναφέρει ο Διοσκουρίδης) > αστήρ + γάλα ==> από το χρώμα και το σχήμα των ανθέων - οι αρχαίοι πίστευαν ότι η βρώση του φυτού αυξάνει το γάλα των κατσικιών.
spruneri > αφιερωμένος στον Βαυαρό βοτανικό Wilhelm von Spuner (1805-1874).

Allium ampeloprasum

Το γεώφυτο Άλλιο το αμπελόπρασο (Allium ampeloprasum, L. 1753) είναι μεσογειακό φυτό με ευρεία εξάπλωση στην Ελλάδα.
Υψηλό βολβόριζο φυτό με φύλλα στενά, οδοντωτά. Σκιάδιο σφαιρικό έως 8 εκ. διάμετρο, με πλήθος ροδοκόκκινα άνθη και έντονη μυρωδιά σκόρδου. Φύεται σε άκρες δρόμων, εγκαταλειμμένα χωράφια, υποβαθμισμένα εδάφη. 
Ανθίζει από τον Μάιο μέχρι το καλοκαίρι.
 
Ετυμολογία:
Allium > αllium (λατιν. Πλίνιος) > άγλις, -ίθος, η κεφαλή ή σκελίδα σκόρδου (σύμφωνα με τον Ottorino Pianigiani, 1845-1926, Ιταλό δικαστή, πολιτικό και γλωσσολόγο).
ampeloprasum  > άμπελος + πράσο (άγριο σκόρδο που καλλιεργούσαν στις άκρες αμπελώνων) - αμπελόπρασο Στην Αμοργό το βρίσκουμε κυρίως στα Κατάπολα και την Αιγιάλη, ενώ αναφέρεται και από την Χώρα. Υπάρχει και στην Ηρακλειά, όπου το φωτογράφισε και το πρόσθεσε στην χλωρίδα του νησιού ο Γιάννης Γαβαλάς, και επίσης στα νησιά Κουφονήσι και Λιάδι.

Adonis microcarpa Άδωνις ο μκρόκαρπος

Χώρα, 30/03/2007

Ο Adonis microcarpa, DC. 1817, είναι μεσογειακό φυτό με εξάπλωση στο μεγαλύτερο τμήμα της Ελλάδας και κυρίως στα νησιά.

Έχει ευρεία εξάπλωση στην Αμοργό: Νικουριά, Ποταμός, Λαγκάδας Κρίκελος, Τερλάκι, Κάψαλα και Αγία Βαρβάρα της Χώρας, Κατάπολα.

Φύεται επίσης στα νησιά Ηρακλειά, Δονούσα, Κίναρος, Κουφονήσι, Λέβιθα και Σχινούσα.
Βιότοπος: βραχώδεις πλαγιές, φρύγανα, ελαιώνες, ακαλλιέργητα χωράφια σε υψόμετρα 0-300 (-700) μ.
Μονοετής πόα.
Φύλλα πτερόμορφα σχισμένα νηματοειδώς.
Άνθη πορτοκαλοκίτρινα ή κόκκινα με 5 εύπτωτα σέπαλα. Πέταλα 6-10.
Ανθίζει Μάρτιο - Μάιο

Ετυμολογία:
Adonis > Άδωνις, μυθολογικό πρόσωπο που ξεχώριζε για την ομορφιά του.
microcarpa > μικρός + καρπός = μικρόκαρπος.

Ηρακλειά 04/03/2008

φωτογραφία Γιάννης Γαβαλάς

Χώρα  28/03/2008

Χώρα  28/03/2008

Silene sartorii

Καλοταρίτισσα 29/03/2007

Η Silene sartorii, Boiss. & Heldr. 1856, είναι ελληνικό ενδημικό είδος, με εξάπλωση σε Πελοπόννησο (κυρίως στην Αργολίδα), Στερεά Ελλάδα (κυρίως στην Αττική), Κυκλάδων και Κρήτης.
Στην Αμοργό φύεται στα δυτικά στους όρμους των Αγίων Σαράντα και στην Καλοταρίτισσα. Επίσης αναφέρεται από την Ηρακλειά και τα Κουφονήσια.
Είναι ετήσιο αμμόφιλο φυτό. Τα φύλλα του είναι ακέραια, αντίθετα μέχρι 2 εκατοστά. Πέταλα ρόδινα, δαντελωτά.
Φύεται σε παραλιακές και αμμώδεις θέσεις.
Ανθίζει από τον Μάρτιο.

Ετυμολογία:
Silene > Silenus (λατιν.) > Σειληνός = Σιληνή
sartorii > αφιερωμένο στο Γερμανό βοτανικό και φαρμακοποιό του Όθωνα Σαρτόρι (Joseph Sartori 1809-1885) ερευνητή της ελληνικής χλωρίδας.

Nigella doerfleri

Αμοργός 29/04/2011

photo (c) Yiannis Gavalas Γιάννης Γαβαλάς

Η Nigella doerfleri Vierhapper, 1926 είναι ενδημική
της Κρήτης, των Κυκλάδων, των Αντικύθηρων και της νησίδας Βελοπούλα.
Ανήκει στο σύμπλεγμα της Nigella arvensis (τα είδη της Nigella είναι γνωστά με τα ονόματα μαυροκούκι ή άγριο κύμινο) αλλά απομονώθηκε νωρίς από τον κύριο κλάδο της arvensis, περισσότερο από 2 εκατομμύρια χρόνια πριν.
Φύεται σε ξηρές θαμνώδεις τοποθεσίες.
Ανθίζει Απρίλιο - Μάιο.
Αν και ενδημικό έχει ευρεία εξάπλωση στα νησιά μας: Αμοργός (Αιγιάλη, Κάτω Μεριά, Χώρα), Αμοργοπούλα, Δονούσα, Ηρακλειά, Κέρος, Κίναρος, Κουφονήσια, Λέβιθα, Σχινούσα.

Ετυμολογία:
Nigella > υποκοριστικό του niger (μαύρος) = μαυριδερή, αναφέρεται στο χρώμα των σπερμάτων.
doerfleri > αφιερωμένη στο Αυστραικό βοτανικό Ignaz Doerfler (Dörfler, 1866-1950).

Anchusa azurea

Βρούτση 23/04/2005

Η Άγχουσα η γαλάζια (Anchusa azurea,  Mill. 1768) είναι μεσογειακό φυτό με εξάπλωση σ' όλη την Ελλάδα.
Συνώνυμα: Anchusa italica Retz. 1779 - Buglossum italicum (Retz.) Tausch 1824
Εκτός από την Αμοργό, στα άλλα νησιά μας αναφέρεται από την Ηρακλειά, την Δονούσα, τα δύο Κουφονήσια και τις Μάκαρες (Άγιος Νικόλαος).
Η ψηλότερη από τις άγχουσες είναι ένα όμορφο φυτό με βλαστό πυκνά διακλαδισμένο, τριχωτό. Φύεται κυρίως σε καλλιεργημένους και παλιούς αγρούς. Ανθίζει την άνοιξη. 
Η κοινή ελληνική του ονομασία είναι «βοϊδόγλωσσα» (από το σχήμα των φύλλων του) κι αποτελεί συνέχεια του αρχαίου ελληνικού «βούγλωσσον», που αναφέρουν ο Θεόφραστος και ο Διοσκουρίδης. Μάλιστα, ως Buglossum italicum το περιέγραψε ο Tausch το 1824. Τελικά, το επίσημο όνομά του είναι Anchusa azurea, επειδή περιγράφτηκε πρώτο με αυτό το όνομα.
Από την κόκκινη ρίζα της Γαλάζιας Άγχουσας παραγόταν στην αρχαιότητα κόκκινη βαφή, που την χρησιμοποιούσαν ως καλλυντικό και ως τέτοιο το γνώριζαν ο Γαληνός και ο Πλίνιος. Ο Διοσκουρίδης αναφέρεται στις φαρμακευτικές του ιδιότητες.

Ετυμολογία:
Anchusa > άγχουσα (φυτό που αναφέρουν οι αρχαίοι Έλληνες συγγραφείς με φαρμακευτικές και καλλωπιστικές ιδιότητες).
azurea > lāzwardī (αραβικά > läžwärd (περσικά) > lazur & lazulum (μεσαιωνικά λατινικά), δηλαδή γαλάζια πέτρα = γαλάζιο χρώμα.

Κατάπολα 31/03/2007

Allium roseum

Αρκεσίνη 11/04/2007

Το γεώφυτο Άλλιο το ρόδινο (Allium roseum, L. 1753) είναι μεσογειακό φυτό με ευρεία εξάπλωση στην Ελλάδα.
Αυτό το πολύ όμορφο αγρισόσκορδο έχει 2-5 φύλλα αυλακωτά, λεία, ελαφρά οδοντωτά. 
Σκιάδιο ημισφαιρικό μέχρι 7εκ. με πολλά (μέχρι 30) ροζ άνθη σε κοντούς ποδίσκους. Οι στήμονες κοντύτεροι από τα τέπαλα. 
Φύεται σε καλλιέργειες, όρια αγρών, ξέφωτα δασών, λιβάδια. 
Ανθίζει από τον Μάρτιο.
 
Ετυμολογία:
Allium > αllium (λατιν. Πλίνιος) > άγλις, -ίθος, η κεφαλή ή σκελίδα σκόρδου (σύμφωνα με τον Ottorino Pianigiani, 1845-1926, Ιταλό δικαστή, πολιτικό και γλωσσολόγο).
roseum > rosa ( > ρόδο), τριαντάφυλο = ροδόχρωμο, ρόδινο, ροζ..

Ηρακλειά 27/03/2007

photo (c) Γιάννης Γαβαλάς