Adonis microcarpa

Χώρα - Chora
28/03/2008

Ο Άδωνις ο μικρόκαρπος (Adonis microcarpa) συναντάται στο Αιγαίο και την Κρήτη. Άνθη πορτοκαλοκίτρινα με 6-10 πέταλα. Ανθίζει σε αγρούς και πετρώδεις εκτάσεις από τις αρχές Μαρτίου.

Ophrys iricolor - Οφρύς η ιριδόχρωμη

Χώρα - Chora
28/03/2006

Η ορχιδέα Ophrys iricolor (Οφρύς η ιριδόχρωμη) στη ντοπιολαλιά ονομάζεται «ψείρα», όπως και άλλες ορχιδέες με παρόμοια χαρακτηριστικά. Ανθίζει από τα μέσα Μαρτίου μέσα ή κοντά σε φρύγανα και στις άκρες παλιών χωραφιών. Το χείλος της είναι πορφυρόμαυρο με έντονο γαλαζωπό θυρεό.
.

Orchis papilionacea ssp. heroica / Ορχιδέα η πεταλουδόμορφη - ποικιλία «ηρωική»

Χώρα, 30/03/2006

Η Orchis papilionacea (Ορχιδέα η πεταλουδόμορφη - ποικιλία «ηρωική») είναι πολύ κοινή στην Χώρα και την περιφέρειά της (Σταυρός, Τερλάκι, κ.α.). Ανθίζει ακόμα και στα κράσπεδα του οικισμού της Χώρας, όπως φαίνεται και στην φωτογραφία (πάνω).

Στην Αμοργό ανθίζει μέσα στα φρύγανα ή δίπλα σ' αυτά, όπως φαίνεται στις φωτογραφίες που ακολουθούν, από τα μέσα Φεβρουαρίου μέχρι τα τέλη Απριλίου. Έχει πολύ όμορφα άνθη με ρόδινες γραμμές και στίξεις.

Ophrys bombyliflora / Οφρύς η βομβυλανθής

Σταυρός (Χώρα), 28/03/2007

Η Ophrys bombyliflora (Οφρύς η βομβυλανθής) είναι μια ορχιδέα σχετικά διεσπαρμένη. Συναντάται στο νότιο Αιγαίο (αλλά όχι σε όλα τα νησιά), στην Αττική, Εύβοια, νότια Πελοπόννησο και Δυτική Ελλάδα (νησιά και παράλια). Στην Αμοργό ευδοκιμεί σε 5 θέσεις στην περιφέρεια Χώρας, σύμφωνα με την έρευνα του Ντελφόρζ. Σ' αυτές πρέπει να προστεθεί και μια 6η θέση, αυτή της φωτογραφίας μας.

Είναι η μικρότερη από τις Ophrys. Το άνθος της δεν ξεπερνάει τα 2 εκατοστά και, λόγω του σχήματος της, ονομάζεται και «αρκουδάκι». Συναντάται σε φρυγανότοπους και ελαιώνες, σε τοποθεσίες που συγκρατούν υγρασία.

Περισσότερα στον ιστότοπο του Ζήση Αντωνόπουλου για τις άγριες ελληνικές ορχιδέες:
http://members.lycos.co.uk/greekorchids/


Πηγές:
* Βαγγέλη Παπιομύτογλου «Αγριολούλουδα της Ελλάδας», εκδόσεις Mediterraneo, Ρέθυμνο 2006.
* Αναστάσιου Άλκιμου «Οι ορχιδέες της Ελλάδας», εκδόσεις Ψύχαλου, Αθήνα 1988.
* Pierre Delforge "Les Orchidees de l' ile d'Amorgos", εκδ.Les Naturalistes belges, 1997, 78, 3 - spescial «Orchidees» No 10: 103-152

Sternbergia lutea /Κίτρινο κρινάκι

Το κίτρινο κρινάκι (Sternbergia lutea) πλημμυρίζει από τις αρχές Οκτωβρίου, και ανάλογα με τις πρώτες βροχές, τα βουνά της Αμοργού. Ξεπετάγεται μέσα από τις σχισμές των βράχων, ανάμεσα από τα ξεραμένα φρύγανα του καλοκαιριού, και σηματοδοτεί την αλλαγή του καιρού και την επερχόμενη έλευση του χειμώνα. Αποτελεί το ανθισμένο σημάδι της αναγέννησης της φύσης, γι' αυτό και έχει γίνει το φωτογραφικό σήμα αυτού του μπλοκ, καθώς ξεπετάγεται μέσα από τον βράχο.

Η στενμπέργκια η κίτρινη (lutea=κίτρινο) είναι πολυετής βολβόρριζη πόα που ευδοκιμεί στη νότια Ελλάδα, δηλαδή σε Στερεά, Πελοπόννησο, νησιά και Κρήτη. Ανθίζει το φθινόπωρο, από τα τέλη Σεπτεμβρίου μέχρι τα τέλη Οκτωβρίου, ανάλογα με τα πρωτοβρόχια. Τα άνθη της είναι κίτρινα με 6 λογχοειδή τέπαλα.

Ακολουθούν μερικές φωτογραφίες, όλες από την περιοχή της Χώρας, η λήψη των οποίων έγινε στο διάστημα 7-18 Οκτωβρίου 2006. Πέρυσι είχαμε κάποιες βροχές τον Σεπτέμβριο, όπως και στην δεύτερη εβομάδα του Οκτωβρίου, κι έτσι τα κίτρινα κρινάκια είχαν στην Αμοργό μεγάλη ανθοφορία, η οποία επεκτάθηκε και μέσα στον οικισμό της Χώρας, όπως φαίνεται άλλωστε και στις φωτογραφίες...

.

Ranunculus creticus / Nεραγκούλα η κρητική

Χώρα, 30/03/2007

Η νεραγκούλα η κρητική (Ranunculus creticus) είναι ενδημική του Νοτιοανατολικού Αιγαίου. Είναι πολύ σπάνιο φυτό και για τον λόγο αυτό προστατεύεται από τον Ελληνικό Νόµο (Προεδρικό διάταγµα 67/81) και συµπεριλαµβάνεται στον Κόκκινο Κατάλογο της IUCN ως απειλούµενο. Στην Αμοργό το έχω βρει και φωτογραφήσει σε μία μόνο θέση στην περιφέρεια της Χώρας. Αναφέρεται επίσης ότι έχει καταγραφεί και στην Κέρο. [1]

Η νεραγκούλα η κρητική ανήκει στην ομάδα που δίνει κίτρινα άνθη και ευδοκιμεί σε βραχώδεις και πετρώδεις τοποθεσίες της ημιορεινής ζώνης. Ανθίζει Μάρτιο - Απρίλιο. [2]

Είναι φυτό πολυετές με βλαστό όρθιο, διακλαδισμένο, τριχωτό. Φύλλα μεγάλα, μέχρι 12εκ., νεφροειδή με λοβούς οδοντωτούς. Άνθη κίτριαν με διάμετρο έως 3εκ. [3]

Πηγές:
[1] Βάση Στοιχείων για την Ελληνική Φύση «Φιλότης» - Εθνικό Μετσόβειο Πολυτεχνείο.
[2] Γιώργου Σφήκα «Αγριολούλουδα της Κρήτης», εκδ. Ευσταθιάδης, Αθήνα 1999.
[3] Βαγγέλη Παπιομύτογλου «Αγριολούλουδα της Κρήτης», εκδ. Mediterraneo, Ρέθυμνο 2006

Pinus pinea / Κουκουναριά

Ψηλά στην περιοχή των Λευκών, που είναι πιο κοντά στα Κατάπολα αλλά ανήκει στην περιφέρεια Χώρας, μέσα στο ασημοπράσινο τοπίο που συνθέτουν οι ελιές και οι σχίνοι ξεχωρίζουν μερικά ψηλά δέντρα με το πράσινο χρώμα τους. Είναι κουκουναριές (Pinus pinea) ένα δέντρο που δεν ανήκει στην χλωρίδα της Αμοργού αλλά είναι φερτό.

Τις κουκουναριές τις έφεραν και τις φύτεψαν πριν αρκετές δεκαετίες Αμοργιανοί που αγαπούσαν το πράσινο, όπως εκείνοι που ίδρυσαν την Φιλοδασική Ένωση Αμοργού. Η κουκουναριά είναι ένα είδος πεύκου αρκετά ευαίσθητο, που το συναντάμε στην παραλιακή ζώνη, σε υγρότοπους όπως της Σκιάθου, του Σχοινιά (Αττική) και της Στροφυλιάς (Ηλεία). Για την Αμοργό, η αξία της παρουσίας της συνίσταται στο ότι τα φερτά δέντρα έχουν ευδοκιμήσει ψηλά στο βουνό σε αρκετή απόσταση από την θάλασσα και πάντως σε εδάφη που έχουν υπόγεια νερά, όπως συμβαίνει στις Λεύκες.

Η κουκουναριά σύμφωνα με την Οδηγία 92/43/ΕΟΚ, θεωρείται ως είδος προτεραιότητας για προστασία, καθώς οι φυτοκοινωνίες που σχηματίζει (δάση κουκουναριάς) είναι ιδιαίτερα σημαντικές για τη διατήρηση της μεσογειακής βιοποικιλότητας.

Οι μεταμορφώσεις της φύσης

Ο «Σταυρός» είναι ένα αγροτοκτηνοτροφικό συγκρότημα (μινόρι) στην περιφέρεια της Χώρας. Όπως και τα περισσότερα τέτοια συγκροτήματα πήρε το όνομά του από το εκκλησάκι που είναι χτισμένο εκεί. Τώρα το καλοκαίρι τα χωράφια (που τώρα έχουν εγκαταλειφθεί) παρουσιάζουν αυτή την φαιοκίτρινη εικόνα, που φαίνεται στην φωτογραφία (πάνω).

Λίγες εβδομάδες πριν η εικόνα ήταν διαφορετική (φωτογραφία κάτω), με τα ανθισμένα ραδίκια, τους ζωχούς, τις μολόχες, τις μαργαρίτες (μαντιλίδες) και τους άγριους γλαδίολους (μαχαιρίδες) να κυριαρχούν. Το καλοκαίρι θα περάσει και με την πρώτη βροχή θα ξεπηδήσουν πρώτα ανάμεσα στα βράχια τα «κρινάκια» (κολχικά και οι κίτρινες στερνμπέργκιες)...

Serapias carica / Ορχιδέα σεράπια καρική

Χώρα - Βρούτση, 29/03/2006

Η Serapias orientalis ssp. carica είναι μία σχετικά σπάνια ορχιδέα. Υπάρχει σε νησιά των Κυκλάδων, όχι όμως στην Κρήτη, και εμφανίζεται κυρίως στα νησιά του ανατολικού Αιγαίου. Η Αμοργός βεβαίως είναι το ανατολικότερο νησί των Κυκλάδων. Έχω φωτογραφίσει επίσης στην Αμοργό δύο άλλα είδη Serapias (lingua και bergonii).

Η Serapias carica μοιάζει με την Serapias orientalis ssp. orientalis (Σεράπια η ανατολική - κοινώς: χελιδόνι) και ξεχωρίζει από την βιολετιά απόχρωση του βλαστού της και από το «φουσκωμένο» καπέλο (hood) που σχηματίζουν τα σέπαλα-πέταλα. Είναι πολύ συχνή στις νότιες περιοχές της Κώ και της Ρόδου σε λιβαδότοπους με εναλασσόμενη υγρασία και σε αραιά φρύγανα.

Στην Αμοργό την βρήκα και την φωτογράφισα (29/03/2006) σε μία θέση στην περιφέρεια της Χώρας αλλά πολύ κοντά στο Βρούτση (χάρτης). Βρισκόταν στην άκρη ενός χωραφιού, λίγο πριν αρχίσουν τα φρύγανα, σε έδαφος που κρατούσε υγρασία.

Ο Ζήσης Αντωνόπουλος στις "Ορχιδέες της Ελλάδας" γράφει τα εξής:

Serapias carica

(H. BAUMANN & KÜNKELE) P. DELFORGE, 1989

Είδος συγγενές της Serapias orientalis, την οποία φαίνεται να αντικαθιστά σταδιακά προς τα ανατολικά. Κατανέμεται στις Κυκλάδες και τα νησιά του ανατολικού Αιγαίου. Ξεχωρίζει από τα σκουρόχρωμα άνθη και το σχετικά κοντό βράκτιο (σχεδόν ίσο με τον θόλο του άνθους). Άνθηση: Μάρτιος-Απρίλιος.

Πηγές:

* Horst & Gisela Kretzschmar «Ορχιδέες Κρήτη & Δωδεκάνησα», εκδόσεις Mediterraneo, Ρέθυμνο 2004.

* Ζήση Αντωνόπουλου «Οι ορχιδέες της Ελλάδας» http://members.lycos.co.uk/greekorchids/

Ophrys heldreichii / Οφρύς του Χαλδράιχ - ορχιδέα «μελισσάκι»

Σε δύο θέσεις έχω εντοπίσει και φωτογραφίσει αυτή την ορχιδέα. Στην Αμοργό μερικοί την ονομάζουν «μελισσάκι».

Στα Κατάπολα

Η πρώτη θέση βρίσκεται στα Κατάπολα στην περιοχή του Σακκά και στο επίπεδο της θάλασσας. Αναπτύσσεται στις παρυφές παλαιού ελαιώνα, ο οποίος φιλοξενεί μεγάλο πληθυσμό λούπινων (Lupinus pilosus) και μία ωραία συστάδα με ίριδες (Iris germanica).

Φωτογραφήθηκαν στην θέση αυτή πέντε άτομα της Ophrys heldreichii σε δύο συνεχόμενες χρονιές. Η πρώτη φωτογράφηση έγινε στις 31 Μαρτίου 2006 και η δεύτερη στις 27 Μαρτίου 2007.


Στην Χώρα

Η δεύτερη θέση που την φωτογράφισα (31 Μαρτίου 2007) ήταν ημιορεινή, σε υψόμετρο 400 περίπου μέτρων και βρίσκεται στην περιφέρεια της Χώρας.

Ο βιότοπός της είναι εγκαταλειμένο αγροτοκτηνοτροφικό συγκρότημα στο Βουνί, με βορειοδυτικό προσανατολισμό. Συνυπήρχε με άλλες δύο ορχιδέες - Ophrys phryganae και Ophrys ferrum equinum var triloba .


Ο Ζήσης Αντωνόπουλος στον ιστότοπό του για τις ελληνικές ορχιδέες την περιγράφει ως εξής:

Ophrys heldreichii (heldreichii group)
SCHLECHTER, 1923

Είδος σε σχετική αφθονία στην Κρήτη και πιθανά ενδημικό αυτής. Οι σποραδικές αναφορές από την κεντρική και νότια Ελλάδα, τις Κυκλάδες και τα Δωδεκάνησα πιθανά αφορούν ποικιλίες της Ophrys calypsus ή την Ophrys schlechteriana. Τα πέταλά του είναι συνήθως ενωμένα στην βάση τους, το χείλος είναι μεγάλο (13-18 χιλιοστά), αμφοροειδές και έντονα σφαιροειδές στο κέντρο, ενώ οι πλαϊνοί λοβοί είναι μικροί (3-8 χιλιοστά). Ανθίζει από Μάρτιο-Απρίλιο.

Ο Pierre Delforge, που έχει ερευνήσει τις ορχιδέες της Αμοργού, κατέγραψε 18 φυτά (12 - 30 Απριλίου 1997).

Ο Βαγγέλης Παπιομύτογλου σημειώνει ότι είναι πολύ διαδεδομένη στην Κρήτη και απαντάται κυρίως σε φρύγανα.

Οι Horst & Gisela Kretzschmar επισημαίνουν ότι είναι από τα πιο διαδεδομένα είδη σε όλα τα κύρια νησιά. Στην Ρόδο απαντάται κυρίως στο βόρειο τμήμα της. Βιότοποί της είναι θαμνώδεις φρυγανότοποι, χορτολίβαδα, ανοικτό περιβάλλον.

Ένα βίντεο με Ophrys heldreichii από τα Κατάπολα μπορείτε να δείτε πατώντας εδώ

Πηγές

• Pierre Delforge "Les Orchidees de l' ile d' Amorgos" (Les Naturalistes belges, 1997, 78, 3 - spesial "Orchidees" No 10).
• Ζήση Αντωνόπουλου «Οι ορχιδέες της Ελλάδας» http://members.lycos.co.uk/greekorchids/
• Βαγγέλη Παπιομύτογλου «Αγριολούλουδα της Κρήτης», εκδόσεις Mediterraneo, Ρέθυμνο 2006.
• Horst & Gisela Kretzschmar «Ορχιδέες Κρήτη & Δωδεκάνησα», εκδόσεις Mediterraneo, Ρέθυμνο 2004.