Bryonia cretica

Κατάπολα 25/03/2007

Φυτό δηλητηριώδες με μεγάλη εξάπλωση στην Ελλάδα. Έρπον ή αναρριχώμενο με την βοήθεια ελίκων. Φύεται σε φρυγανότοπους και φράχτες.

Εκτός από την Αμοργό (Κατάπολα, Λαγκάδα, κ.α.), αναφέρεται επίσης από την Δονούσα και τις γειτονικές της νησίδες Μάκαρες.

Ecballium elaterium

Θολάρια 24/11/2007

Το Ecballium elaterium [(L.) A. Richard 1824] είναι γεώφυτο της Μεσογείου και της ΝΔ Ασίας, με εξάπλωση σε όλη την Ελλάδα.

Το αρχαίο όνομα του φυτού είναι «σίκυς άγριος».

Αμοργιανό όνομα: πικραγγουριά.

Τον καρπό του ονομάζει «ελατήριο» («το δε λεγόμενον ελατήριον εκ του καρπού των σικύων») ήδη από την αρχαιότητα ο Διοσκουρίδης, ο οποίος υποστήριξε ότι το εκχύλισμα του αποτελεί δραστικότατο καθαρτικό φάρμακο.

Το σημερινό λαϊκό του όνομα είναι «πικραγγουριά».

Πρόκειται για έρπουσα πολυετή πόα, σαρκώδη, πολύ αδρότριχη.

Βλαστοί απλωτοί, έρποντες 15-60 εκ. χωρίς έλικες. Φύλλα μακρόμισχα, με έλασμα 4-10 εκ., καρδιοειδή- τριγωνικά, οδοντωτά ή κυματιστά στα χείλη.

Στεφάνη τροχοειδής με 5 λοβούς. Τα άνθη είναι κίτρινα και βγαίνουν στις μασχάλες των φύλλων, τα αρσενικά σε βότρυ, τα θηλυκά ανά ένα.

Ο καρπός είναι κυλινδρικός ωοειδής μέχρι 5εκ. μήκος, πολύ αδρότριχος.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει ο τρόπος με τον οποίο η πικραγγουριά διασπείρει τους σπόρους της. Ο καρπός είναι πολύ ευαίσθητος και με το παραμικρό άγγιγμα σκάει σαν μικρή βόμβα και εκτινάσσει τα σπέρματα μακριά, δηλαδή τα εκβάλλει ως ελατήριο.

Όλα τα μέρη του φυτού, και κυρίως ο καρπός του, είναι τοξικά, περιέχοντας το δηλητήριο «ελατηρίνη».

Κοινό σε χέρσα χωράφια, μπάζα, άκρες δρόμων.

Ανθίζει από τον Φεβρουάριο.

Ετυμολογία:

Ecballium < εκβάλλω (βγάζω έξω με δύναμη) ==> αναφέρεται στην αποβολή με δύναμη των σπερμάτων.

elaterium < ελατήριον ==> αναφέρεται στην εκτόξευση των σπερμάτων μακριά.