Οι φίλοι του μπλοκ

Τρίτη, 14 Ιουλίου 2015

Η χλωρίδα της Νικουριάς


Η Νικουριά είναι μια νησίδα πολύ κοντά στην Αμοργό. Πιθανώς πρόκειται για την αρχαία Ιππουρία («αλογοουρά), αν και παρόμοιο σχήμα έχει και η Αμοργοπούλα ή Άνυδρος.



Το 1700 ο Γάλλος φυσιοδίφης Πιτόν ντε Τουρνεφόρ επισκέφθηκε την Αμοργό. Για την Νικουριά γράφει:

«Ο βόρειος άνεμος μας έκανε να εγκαταλείψουμε για δεύτερη φορά το σχέδιό μας να πάμε στην Πάτμο. Για ποιον λόγο να αντιμαχόμαστε τον Αίολο; Μας έριξε προς την Αμοργό, νησί που αξίζει να το προσέξει ο ταξιδιώτης. Αλλά, καθώς είχε φουσκοθαλασσιά, προσορμισθήκαμε στη Νικουριά, έναν απόκρημνο βράχο σε απόσταση ενός μιλίου από την Αμοργό.

Η Νικουριά είναι ένας μαρμάρινος όγκος στη μέση του πελάγους σχετικά χαμηλός, αλλά με περίμετρο 5 μιλίων, στον οποίο δεν βλέπει κανείς παρά μόνον κατσίκες, αρκετά ισχνές, και πέρδικες κόκκινες, καταπληκτικής ομορφιάς, που μας αποζημίωσαν για την κακοπέραση που είχαμε στη Δονούσα. Οι Έλληνες της ακολουθίας μας επιδόθηκαν σε μεγάλη σφαγή τους. Αν και ήταν κάπως στεγνές και σκληρές σαν δέρμα, μας φάνηκαν εξίσου νόστιμες με εκείνες του Περιγκόρ. Όσο για τα φυτά, δεν είχαμε πολλή τύχη σε αυτό το ξερονήσι. Αναφέρω, ωστόσο, δύο που δεν έχουν περιγραφεί,  παρ’ όλο που φύονται και σε ορισμένα άλλα νησιά της Ελλάδας.



  • Asparagus creticus fruticosus, cgrassioribus et brevioribus aculeis, magnufructu [Ασπάραγγος ο κρητικός, θαμνώδης, πυκνάκανθος και βραχυάκανθος, μείζονος καρπού] -σημερινό όνομα: Asparagus aphyllus.



Εικόνα του Asparagus aphyllus από το βιβλίο του Τουρνεφόρ

  • Apium graecum saxatile, crithmifolio [Άπιον το ελληνικόν, πετραίον, μετά κριθμίου φύλλου)


Με βάση τις βοτανικές έρευνες που έχουν γίνει στην Νικουριά από το πανεπιστήμιο του Lund, στην χλωρίδα της νησίδας περιλαμβάνονται αρκετά ενδημικά ή σπάνια φυτά, όπως:



  1. Adonis microcarpa
  2. Allium sphaerocephalon ssp. arvense
  3. Anthemis rigida
  4. Asperula abbreviata
  5. Brassica cretica ssp. aegaea
  6. Bromus fasciculatus
  7. Campanula heterophylla
  8. Carlina lanata
  9. Catapodium marinum
  10. Catapodium rigidum
  11. Centaurea raphanina
  12. Cichorium spinosum
  13. Crepis hellenica ssp. hellenica
  14. Cuscuta palaestina
  15. Cymbalaria microcalyx
  16. Cynodon dactylon
  17. Dactylis glomerata ssp. hispanica
  18. Delphinium peregrinum
  19. Dianthus fruticosus ssp. amorginus
  20. Eryngium amorginum
  21. Erysimum senoneri ssp. amorginum
  22. Euphorbia exigua
  23. Filago aegaea ssp. aristata
  24. Filago cretensis ssp. cretensis
  25. Frankenia hirsuta
  26. Helichrysum orientale
  27. Helictotrichon agropyroides
  28. Hippocrepis biflora
  29. Hordeum murinum ssp. leporinum
  30. Kickxia elatine ssp. crinita
  31. Lactuca acanthifolia
  32. Limonium graecum
  33. Limonium palmare
  34. Limonium virgatum
  35. Lotus ornithopodioides
  36. Muscari macrocarpum
  37. Nigella damascena
  38. Nigella degenii ssp. degenii
  39. Nigella doerfleri
  40. Origanum calcaratum
  41. Parietaria judaica
  42. Phagnalon graecum
  43. Plantago bellardii ssp. deflexa
  44. Plantago cretica
  45. Polygala monspeliaca
  46. Polypogon maritimus ssp. subspathaceus
  47. Reichardia picroides
  48. Rubia tenuifolia
  49. Sagina maritima
  50. Securigera parviflora
  51. Sedum amplexicaule ssp. tenuifolium
  52. Serapias vomeracea ssp. orientalis
  53. Seseli gummiferum ssp. crithmifolium
  54. Torilis arvensis ssp. purpurea
  55. Trachynia distachya
  56. Trifolium boissieri
  57. Triplachne nitens


Φωτογραφίες από φυτά της Νικουριάς μπορείτε να δείτε κάνοντας κλικ εδώ...

Σάββατο, 27 Ιουνίου 2015

Alyssum simplex

Ηρακλειά 13-02-2009
photo Γιάννης Γαβαλάς

Το Alyssum simplex Rudolphi 1799 είναι ευρωσιβηρικό φυτό με ευρεία εξάπλωση σε όλη την Ελλάδα.
Βιότοπος: σε διάφορους ξηρούς και ανοικτούς ασβεστολιθικούς οικότοπους, σε υψόμετρα 0-1100 (-1700) μ.
Ετήσιο πολύκλαδο φυτό με βλαστούς όρθιους ή ανερχόμενους, 5-20 εκ.
Φύλλα προμήκη-αντωοειδή ή προμήκη-λογχοειδή, τα χαμηλότερα απουσιάζουν κατά την άνθιση.
Πέταλα 3-4 μικρά, κυματιστά, 2,5 χιλ.
Κεράτια δισκοειδή έως 6 χιλ., χνουδωτά.
Άνθιση: Μάρτιος - Μάιος.
 

Ετυμολογία:
Alyssum  > α (στερητικό) + λύσσα (θυμός) = που θεραπεύει την λύσσα (συμπτώματα είναι ο θυμός, η μανία, η υδροφοβία).
simplex > simplex, -plicis, απλό.





Παρασκευή, 26 Ιουνίου 2015

Allium sphaerocephalon subsp. sphaerocephalon




10-06 2013

Το Άλλιο το σφαιροκέφαλο (Allium sphaerocephalon L. 1753 subsp. sphaerocephalon) είναι ευρωμεσογειακό βολβώδες φυτό, με ευρεία εξάπλωση στην Ελλάδα εκτός Κρήτης, Θεσσαλίας και Ανατολικού Αιγαίου.
Βιότοπος: πετρώδεις θέσεις, ξηρά λιβάδια, θαμνότοποι, σε υψόμετρα 300-1200 μ.
Βολβόριζο φυτό. Βολβός ωοειδής, με διάμετρο 1-2 εκ., με μεμβρανώδη εξωτερικό χιτώνα.
Βλαστός ανθεκτικός, 30-90 εκ.
Φύλλα 2-6 στενά, κυλινδρικά.
Ταξιανθία σφαιρική ερυθρορόδινη
Ανθίζει από τον Ιούνιο.

Ετυμολογία:
Allium > αllium (λατιν. Πλίνιος) > άγλις, -ίθος, η κεφαλή ή σκελίδα σκόρδου (σύμφωνα με τον Ottorino Pianigiani, 1845-1926, Ιταλό δικαστή, πολιτικό και γλωσσολόγο.
sphaerocephalon > σφαίρα + κεφαλή ==> με σφαιρική ταξιανθία.





Πέμπτη, 25 Ιουνίου 2015

Allium paniculatum


Το Άλλιο το διακλαδισμένο (Allium paniculatum, L. 1759) είναι ευρω-μεσογειακό γεώφυτο με ευρεία εξάπλωση στην Ελλάδα. 
Σκιάδιο πυκνό, διακλαδισμένο, με τα άνθη να βσίκονται «σε θέσεις πανικού». 
Φύεται σε καλλιέργειες, λιβάδια, πετρώδεις και βραχώδεις θέσεις. 
Ανθίζει Μάιο - Ιούνιο.

Ετυμολογία:
Allium > αllium (λατιν. Πλίνιος) > άγλις, -ίθος, η κεφαλή ή σκελίδα σκόρδου (σύμφωνα με τον Ottorino Pianigiani, 1845-1926, Ιταλό δικαστή, πολιτικό και γλωσσολόγο).
paniculatum > panicula (& panucula & panucla) ταξιανθία διακλαδισμένη = διακλαδισμένο
.







Τετάρτη, 24 Ιουνίου 2015

Limonium graecum

Κάτω Κάμπος 29-06-2005

Το Limonium graecum (Poir.) Rech. f. 1943 είναι ενδημικό φυτό των Κυκλάδων.
Η περιγραφή του είδους βασίστηκε σε συλλογή φυτών τους Τουρνεφόρ το 1700 από την Δονούσα.
Βιότοπος: βραχώδεις ακτές, σε υψόμετρα 0-10 μ.
Πολυετής μικρός θάμνος με ισχυρή ρίζα, ξυλώδη βάση, πολύκλαδος.
Βασικά φύλλα αμβλεία, άκαμπτα, γλαυκοπράσινα.
Βλαστοί διακλαδισμένοι από την βάση, εύκαμπτοι.
Στεφάνη με αλφρύ ιώδες χρώμα.
Άνθη μπλε-μοβ.
Ανθίζει Ιούνιο - Αϋγουστο.

Ετυμολογία:
Limonium > limonium (από Πλίνιο) > λειμώνιον (Διοσκουρίδης)
graecum > Graecia Γραικία.


Κυριακή, 14 Ιουνίου 2015

Dianthus fruticosus subsp. amorginus

Ηρακλειά 14/09/2012
photo Γιάννης Γαβαλάς


Το αγριογαρύφαλλο Δίανθος ο θαμνώδης υποείδος ο αμοργινός (Dianthus fruticosus subsp. amorginus, Runemark 1980) είναι ενδημικό φυτό των Νοτιοανατολικών  Κυκλάδων.
Περιγράφτηκε από την Αμοργό το 1980 από τον Runemark. Αποτελεί χαρακτηριστικό είδος των χασμοφυτικών κοινοτήτων της Αμοργού.
Εξαπλώνεται σε Αμοργό, Νάξο, Δονούσα, Ηρακλειά, Κουφονήσια, Αστυπάλαια και τις Διονυσάδες νήσους στ’ ανοιχτά της Σητείας στην Κρήτη.
Φύεται σε απρόσιτα μέρη γκρεμών και απότομων βράχων, συνήθως με μέτωπο προς την θάλασσα, σε υψόμετρα 0-300 (-900) μ..
Πρόκειται για θαμνώδες φυτό με πολλούς βλαστούς και με πολλά σαρκώδη φύλλα που σχηματίζουν μεγάλα «μαξιλάρια» με διάμετρο 20-100 εκ. και ύψος ως 15 εκ. Τα ρόδινα-πορφυρά άνθη βγαίνουν 3-8 μαζί.
Κύρια περιοχή εξάπλωσής του είναι οι ΝΑ Κυκλάδες.
Είναι σπάνιο φυτό και οι υποπληθυσμοί του δεν φαίνεται να ξεπερνούν τα λίγες εκατοντάδες άτομα.
Ανθίζει από τον Ιούνιο.

Dianthus > Δίας + άνθος > Διόσανθος (Θεόφραστος)
fruticosus, a, um > frutex (λατιν.) θάμνος = θαμνώδης, πολύβλαστος
amorginus, a, um > Amorgos Αμοργός = αμοργινός.

*** Ο Runemark έχει χωρίσει τον Dianthus fruticosus σε 8 υποείδη, όλα ενδημικά, με διάφορα κριτήρια (φύλα, άνθη, κλπ). Αυτά είναι: amorginus (ΝΑ Κυκλάδες), carpathus (Κάρπαθος, Κάσος), creticus (Κρήτη), fruticosus (Β/ΒΔ Κυκλάδες), occidentalis (Δ. Κρήτη, Κύθηρα, Πελοπόννησος, Ύδρα), karavius (Πετροκάραβο Πάτμου), rhodius (Δωδεκάνησα), sitiacus (Σητεία).



Ο βιότοπος του είδους στην Ηρακλειά
Ο Γιάννης Γαβαλάς στον δρόμο για τον βιότοπο της Ηρακλειάς
Θέσεις στην Αμοργό
Η εξάπλωση στα νησιά μας

Σάββατο, 13 Ιουνίου 2015

Scrophularia heterophylla

30-04-2011

Η Scrophularia heterophylla Willd. 1800, είναι φυτό της Ανατολικής Μεσογείου, με ευρεία εξάπλωση στην Ελλάδα.
Βιότοπος: παλιοί τοίχοι και βραχώδη πρανή, ασβεστολιθικοί βράχοι συχνά κοντά στη θάλασσα, σε υψόμετρα 0-900 μ.
Οι σκροφουλάριες είναι πόες συνήθως βαρύοσμες με μικρά, σχεδόν σφαιρικά, σακοειδή άνθη που καλύπτονται κατά ένα μέρος με μικρά σέπαλα.
Η Scrophularia heterophylla έχει φύλλα λυροειδή, οδοντωτά ή βαθιά σχισμένα, μάλλον σαρκώδη.
Άνθη σκουροκόκκινα με λευκά χείλη σε αραιή, πυραμιδοειδή, άφυλλη, ταξιανθία.
Ανθίζει Μάρτιο - Ιούλιο.

Ετυμολογία:
Scrophularia > scrofa γουρούνα > scróphula ==> επειδή πίστευαν ότι ορισμένα είδη του γένους θεράπευαν τις χοιράδες (εξόγκωση των αδένων του λαιμού)
heterophyllus, a, um > > έτερος + φύλλο ==> επειδή τα φύλλα είναι ακανόνιστα ή διαφορετικά μεταξύ τους.





Πέμπτη, 11 Ιουνίου 2015

Romulea bulbocodium

Ηρακλειά 19/01/2013
photo Γιάννης Γαβαλάς

Η Romulea bulbocodium, (L.) Sebast. & Mauri 1818, είναι μεσογειακό φυτό, με ευρεία εξάπλωση στην Ελλάδα.
Βιότοπος: υγρά λιβάδια, εποχικά λιμνία, βραχώδεις πλαγιές με φρύγανα, συχνά κοντά στην θάλασσα.
Όμορφο βολβώδες φυτό που μοιάζει με κρόκο, διακρίνεται όμως εύκολα από τον ανθικό ποδίσκο (οι κρόκοι δεν έχουν) και την απουσία λευκής γραμμής στα γραμμοειδή φύλλα.
Άνθη μέχρι 3 εκ. διάμετρο με τέπαλα λογχοειδή, λευκά, με φάρυγγα κίτρινο και πινελιές ιώδεις.
Ανθίζει Φεβρουάριο - Μάιο.

Ετυμολογία:
Romulea > αφιερωμένο στον Romulus (Ρωμύλο), ιδρυτή της Ρώμης = Ρωμουλέα.
bulbocodius, a, um > βολβός + κώδυον ή κωδία (κοιλότης) ==> από το σχήμα του βολβού που θυμίζει κοιλότητας περγαμηνής = βολβοκώδιος.





Τετάρτη, 10 Ιουνίου 2015

Bellardia latifolia (Parentucellia latifolia)


Η Bellardia latifolia (L.) Cuatrec. 1929, είναι φυτό της Ανατολική Μεσογείου και της ΝΔ Ασίας, με ευρεία εξάπλωση στην Ελλάδα.
Συνώνυμο: Parentucellia latifolia
Βιότοπος: λιβάδια, αγροί, διάκενα δασών, φρύγανα, σε υψόμετρα 0-1100 (-1400) μ.
Μικρή, μονοετής τριχωτή πόα με όρθιο βλαστό, συχνά κοκκινωπό. Πρόκειται για ημιπαρασιτικό φυτό που απορροφά συστατικά από το ρίζωμα γειτονικών φυτών.
Φύλλα μικρά, αντίθετα και βαθιά οδοντωτά.
Άνθη μικροσκοπικά, ροδοκόκκινα, με τρίλοβο κάτω χείλος που αναπτύσσονται σε στάχυ.
Κάλυκας σωληνοειδής, οδοντωτός.
Ανθίζει Μάρτιο - Ιούνιο.

Ετυμολογία:
Bellardia > γένος αφιερωμενο στο Ιταλό βοτανικό Carlo Antonio Lodovico Bellardi (1741-1826).
latifolius, a, um > latus πλατύς + folium φύλλο = πλατύφυλλη.
Parentucellia > γένος αφιερωμένο στον πάπα Νικόλαο V (Tomaso Parentucelli  1398-1455) επειδή ίδρυσε βοτανικό κήπο στο Βατικανό.



Τρίτη, 9 Ιουνίου 2015

Orobanche rubescens


Η Οροβάγχη η χνουδωτή (Orobanche pubescens, d' Urv. 1822 και συνώνυμο Orobanche versicolor (= με μεταβαλλόμενο χρώμα) είναι μεσογειακό είδος που παρασιτεί στις ρίζες φυτών των οικογενειών Apiaceae και Asteraceae. Έχει ευρεία εξάπλωση στην Ελλάδα, σε ανοιχτά ενδαιτήματα σε υψόμετρα μέχρι 2000 μέτρα. Ανθίζει την άνοιξη.
Ετυμολογία:
Orobanche > Οροβάγχη > οροβός (βίκος) + Άν-χω > άγχω (πνίγω)
pubescens > pubes -is (εφηβαίο) = χνουδωτός
versicolor > vérso γυρίζω & cólor χρώμα = με μεταβαλλόμενο χρώμα, πολύχρωμο.