Οι φίλοι του μπλοκ

Δευτέρα, 13 Απριλίου 2015

Η φύση στις βραχονησίδες της Ηρακλειάς

Άποψη της Ηρακλειάς από τον ανοιξιάτικο και ολάνθιστο Μεγάλο Άβελα, 16-03-2009

Κείμενο - φωτογραφίες: Γιάννης Γαβαλάς, διευθυντής Γυμνασίου Ηρακλειάς

Όπως τα περισσότερα νησιά του Αιγαίου, έτσι και η Ηρακλειά περιστοιχίζεται από βραχονησίδες. Αυτές είναι οι εξής τρεις: στα ΒΑ το Βενέτικο και στα Δ ο Μεγάλος Άβελας και ο Μικρός Άβελας ( ή αντίστοιχα Μέσα και Έξω Άβελας, καθώς και  Μεγάλο-Μικρό Νησί στην ντοπιολαλιά των ψαράδων).


Η βραχονησίδα Βενέτικο ανήκει σε κάποιον Σχινουσώτη και φιλοξενεί αρκετά κατσίκια για μερικούς μήνες κάθε χρόνο. Παρά τη βόσκηση έχει αρκετά ενδιαφέροντα είδη φυτών. Το πιο ενδιαφέρον είναι ένα άτομο της ορχιδέας Serapias bergonii, λίγα μέτρα από τη θάλασσα στο dυτικό τμήμα της νησίδας. Το είδος αυτό δεν έχει βρεθεί στην Ηρακλειά αλλά ούτε και στα γύρω νησιά Νάξο, Αμοργό, Ίο και τις υπόλοιπες Μικρές Κυκλάδες. Άλλα ενδιαφέροντα είδη είναι το Linum nodiflorum που απαριθμεί εκατοντάδες άτομα, τα Allium guttatum ssp sardoum, Plantago coronopus, Messembryanthemum nodiflorum, Capparis spinosa, Asparagus horridus, Crithmum maritimum. Πρόσφατα αναγνωρίστηκαν με τη βοήθεια της ειδικού kαθ. Ρέας Αρτελάρη τα Limonium sieberi, Limonium ocymifolium καθώς και υβρίδιό τους. Στη νησίδα φωλιάζουν και  λίγα αγριοπερίστερα. Από ερπετά έχει παρατηρηθεί μόνο η σαύρα podarcis erchardii (σιλιβούτα).




Η ορχιδέα Serapias bergonii από το Βενέτικο, 22-03-2010

Οι άλλες δύο νησίδες ανήκουν στην Κοινότητα Ηρακλειάς και με ενέργειες του αείμνηστου πατέρα μου, προέδρου Φάνη Γαβαλά, σταμάτησαν να ενοικιάζονται σε βοσκούς εδώ και 20 χρόνια,  με αποτέλεσμα την ανάκαμψη της χλωρίδας τους.

Ο Μεγάλος  Άβελας είναι πολύ δύσκολος στην εξερεύνηση γιατί σπάνια ο καιρός επιτρέπει την προσέγγιση με βάρκα, αλλά και γιατί το έδαφός του είναι πολύ απότομο. Η χλωρίδα του περιλαμβάνει μεταξύ άλλων τον θάμνο Lycium schweinfurthii , τα Atriplex halimus, Atriplex recurva, Umbilicus horizontalis, Convolvulus oleifolius, Arthrocnemum macrostachyum, Asparagus horridus, Messembryanthemum nodiflorum, Matthiola sinuata, Limonium echioides, Limonium narbonense, Sedum littoreum, Frankenia pulverulenta, τις ορχιδέες Anacamptis sancta και Anacamptis pyramidalis. Σημαντικότερο όλων είδος είναι η ενδημική μαργαρίτα Αnthemis scopulorum. Από ερπετά υπάρχει μόνο η σιλιβούτα (Podarcis erchardii). 



Η ενδημική Αnthemis scopulorum από τον Μεγάλο Άβελα, 30-04-2006

Ο Μικρός Άβελας έχει λιγότερα είδη φυτών. To πιο ενδιαφέρον είναι το Allium commutatum που δεν υπάρχει στην Ηρακλειά ούτε στις άλλες βραχονησίδες. Μεγάλος αριθμός από μολόχες Lavatera arborea καλύπτει τη νησίδα. Άλλα είδη είναι Anthemis scopulorum , Arthrocnemum macrostachyum, Messembryanthemum nodiflorum, Convolvulus oleifolius, Matthiola sinuata, Parietaria cretica, Asparagus horridus. Αξιοσημείωτη είναι η απουσία της σιλιβούτας Podarcis erchardii που υπάρχει στην Ηρακλειά αλλά και στις άλλες 2 νησίδες.

Allium commutatum από τον Μικρό Άβελα, 12-06-2012
Τα πουλιά που χρησιμοποιούν τις δύο νησίδες είναι πολλά. Μόνιμοι κάτοικοι είναι οι θαλασσοκόρακες Phalacrocorax aristotelis, οι ασημόγλαροι Larus michachelis, τα αγριοπερίστερα Columba livia, οι γαλαζοκότσυφες Monticola solitaries και οι μαυροτσιροβάκοι Sylvia melanocephala. Καλοκαιρινοί επισκέπτες που φωλιάζουν είναι οι μαυροπετρίτες Falco eleonorae με 60-100 ζεύγη και οι αρτέμηδες Calonectris diomedea. Το χειμώνα παρατηρείται ο πετρίτης Falco peregrinus. Υπάρχει και μία παρατήρηση του εξαιρετικά σπάνιου υδροβάτη Hydrobates pelagicus. 

Μαυροπετρίτες στις νησίδες της Ηρακλειάς, 14-10-2011

Γύρω από τις νησίδες  παρατηρούνται η μεσογειακή φώκια Monachus monachus, η θαλάσσια χελώνα καρέτα Caretta caretta, το ρινοδέλφινο Tursiops truncatus, το ζωνοδέλφινο Stenella coeruleoalba και το κοινό δελφίνι Delphinus delphis. 

Σπάνιες είναι οι εμφανίσεις του φυσητήρα Physeter macrocephalus. 

Αξιοσημείωτη είναι η παρουσία των πεταλούδων Vanessa atalanta, Vanessa cardui, Colias crocea κατά τους μήνες Δεκέμβριο-Ιανουάριο πιθανόν λόγω υψηλότερης θερμοκρασίας αλλά και μεγάλου πληθυσμού από μολόχες Lavatera arborea που είναι από τα αγαπημένα τους φυτά.

Και λίγα λόγια για την προσέγγιση στις βραχονησίδες γενικότερα. Πρέπει να γνωρίζουμε ότι κατά τους μήνες Απρίλη-Μάη φωλιάζουν  θαλασσοπούλια και Αύγουστο-Σεπτέμβρη οι μαυροπετρίτες. Καλό είναι να μην τις επισκεπτόμαστε αυτούς τους μήνες, διαφορετικά η επίσκεψή μας να διαρκεί όσο γίνεται λιγότερο. Η μεγαλύτερη απειλή από τον άνθρωπο είναι η μεταφορά αρουραίων κυρίως από τα ψαροκάϊκα, αφού καταστρέφουν τις φωλιές των πουλιών. Άλλη απειλή είναι τα αγριοκούνελα που αφήνουν κάποιοι κυνηγοί τα οποία καταστρέφουν την χλωρίδα.


Ο Μεγάλος και ο Μικρός Άβελας

Σάββατο, 4 Απριλίου 2015

Η χλωρίδα του Βιόκαστρου





Το Βιόκαστρο είναι μια βραχονησίδα απέναντι από τον γνωστό ορμίσκο της Αγίας Άννας στην Χώρα. Κατά μία εκδοχή (Σκανδαλίδης) το όνομα «Βιόκαστρο» αποτελεί παραφθορά του ονομάτος «Βρυόκαστρο» (από τα πολλά βρύα που έχει), αλλά αυτή η προσέγγιση ελέγχεται.

Οι περισσότεροι γνωρίζουν το Βιόκαστρο από το καλοκαίρι, κάνοντας το μπάνιο τους στην Αγία Άννα, οπότε η βραχονησίδα έχει το φαιό χρώμα που φαίνεται και στην φωτογραφία. Τον χειμώνα και την άνοιξη η εικόνα του όμως είναι διαφορετική. Οι Σουηδοί βοτανικοί Hans Runemark & Sven Snogerup επισκέφθηκαν άνοιξη το Βιόκαστρο και συνέλεξαν φυτά, που σήμερα είναι κατατεθειμένα στο φυτολόγιο (herbarium) του πανεπιστημίου Lund στην Σουηδία.

Από τα φυτά που συνέλεξαν οι Σουηδοί επιστήμονες, ξεχωρίζει το σπάνιο ενδημικό Origanum calcaratum, που περιλαμβάνεται στο Βιβλίο Ερυθρών Δεδομένων των Σπάνιων & Απειλούμενων Φυτών της Ελλάδας (RDB 2009). Το Origanum calcaratum (κεφαλόχορτο) το βρίσκουμε επίσης στον γκρεμό της Χοζοβιώτισσας (http://floraamorgina.blogspot.gr/2011/02/27042005-chozoviotissa-origanum.html) και στην Αμοργοπούλα - Άνυδρο (http://floraamorgina.blogspot.gr/2014/06/origanum-calcaratum.html). 

Άλλα φυτά από το Βιόκαστρο που βρίσκονται στο πανεπιστήμιο Lund είναι:


  • Asparagus horridus
  • Asparagus stipularis
  • Capparis spinosa ssp. rupestris (http://floraamorgina.blogspot.gr/2007/06/capparis-spinosa.html)
  • Catapodium marinum    
  • Convolvulus oleifolius    
  • Crithmum maritimum    
  • Echinops spinosissimus ssp. spinosissimus    
  • Erodium chium    
  • Hyparrhenia hirta    
  • Limonium palmare    
  • Linum strictum ssp. spicatum    
  • Medicago monspeliaca    
  • Parapholis incurva    
  • Rostraria cristata    
  • Silene sedoides    
  • Stipa capensis


Σάββατο, 1 Νοεμβρίου 2014

Ablepharus kitaibelii

Χώρα 23/11/2007 Αγία Βαρβάρα
Σαύρα χωρίς βλέφαρα, εξ ού και το όνομά της. Στην φωτογραφία φαίνεται αριστερά μαζί με Crocus laevigatus.


Τρίτη, 12 Αυγούστου 2014

Ορχιδέες της Αμοργού Video

Μια κινηματογραφική παρουσίαση με τις περισσότερες από τις αυτοφυείς ορχιδέες που έχουν καταγραφεί στην  Αμοργό.

Κλικ να το δείτε στο YouTube σε HD.
 






Σάββατο, 26 Ιουλίου 2014

Το φώλιασμα του Αρτέμη (Calonectris diomedea) στην Ηρακλειά

Εικόνα από τη νησίδα Μεγάλος Άβελας της Ηρακλειάς. Φαίνεται σε τι είδους θέσεις φωλιάζουν οι Αρτέμηδες.


Αυτό το καλοκαίρι εξελίσσεται η κοινή αποστολή της Ελληνικής Ορνιθολογικής Εταιρείας και του WWF Ελλάς, στο πλαίσιο του προγράμματος ΚΥΚΛΑΔΕΣ LIFE, για την καταγραφή της ορνιθοπανίδας στις Κυκλάδες με έμφαση στα θαλασσοπούλια. Κλιμάκιο της αποστολής επισκέφθηκε την Ηρακλειά και τις νησίδες της και ερεύνησε για φωλιές. Στη νησίδα Μεγάλος Άβελας βρέθηκαν φωλιές Αρτέμηδων, οι οποίοι φωλιάζουν σε σπηλαιώδεις εσοχές βράχων, που τις επικέπτονται πάντοτε τη νύχτα. Οι φωτογραφίες του Γιάννη Γαβαλά που ακολουθούν είναι από τις φωλιές που βρέθηκαν στον Μεγάλο Άβελα της Ηρακλειάς. Η φωτογράφιση των νεοσσών έγινε με ειδικές τεχνικές.

Μεγάλος Άβελας 09/07/2014 Ηρακλειά
photo (c) Γιάννης Γαβαλάς


Μεγάλος Άβελας 09/07/2014 Ηρακλειά
photo (c) Γιάννης Γαβαλάς



Για το θαλασσοπούλι «Αρτέμης», αντιγράφω από τον ιστότοπο της Ελληνικής Ορνιθολογικής Εταιρείας:


O κυρίαρχος των θαλασσών
 

του Κώστα Παπακωνσταντίνου

Ο Αρτέμης (Calonectris diomedea) είναι ένα από τα τρία "γνήσια" θαλασσοπούλια της Ελλάδας. Τα άλλα δύο είναι ο Μύχος (Puffinus yelkouan) και ο μικροσκοπικός Πετρίλος (Hydrobates pelagicus).

Όλα ανήκουν στην οικογένεια των Ρινοτρυπόμορφων που χαρακτηρίζονται από τα ανεπτυγμένα ρουθούνια που βρίσκονται σαν δύο μικρά σωληνάκια στη βάση του ράμφους.

Τα πουλιά αυτά είναι αποκλειστικά θαλασσόβια. Τα πόδια τους βρίσκονται πίσω στο σώμα τους για να κολυμπούν καλύτερα με αποτέλεσμα να μην μπορούν να περπατήσουν στη στεριά.

Για αυτό το λόγο βγαίνουν στη στεριά μόνο όταν πρέπει να φωλιάσουν, πάντα σε στοές και σε ασφαλείς νησίδες που τις επισκέπτονται μόνο νύχτα.

Αυτή την εποχή οι αποικίες τους αντηχούν από τις απόκοσμες και - κατά πολλούς - ανατριχιαστικές φωνές τους που απλώνονται στο σκοτάδι.

Η θέα ενός Αρτέμη να σέρνεται προσπαθώντας να μπει στη στοά του, δείχνει μάλλον θλιβερή. Όταν όμως ανοίξει τα φτερά του για το πέλαγος, μεταμορφώνεται στον απόλυτο κυρίαρχο των θαλασσών.

Το πέταγμα του Αρτέμη θυμίζει πολύ αυτό των άλμπατρος των ωκεανών του Νότου με τα οποία άλλωστε συγγενεύει (αντίθετα, δεν έχει καμία σχέση με τους γλάρους). Πετάει χρησιμοποιώντας τον άνεμο και μπορεί να καλύπτει τεράστιες αποστάσεις χωρίς να κουράζεται, ψάχνοντας για πελαγίσια ψάρια και καλαμάρια.

Όταν επικρατεί άπνοια πετάει με πολύ δυσκολία - συνήθως κάθεται στο νερό περιμένοντας να φυσήξει. Νιώθει πραγματικά άνετα μόνο όταν ο άνεμος ξεπεράσει τα πέντε μποφώρ.

Ο Αρτέμης γεννά ένα αυγό στις αρχές του καλοκαιριού και το μικρό πετά τον Οκτώβριο. Από εκείνη τη στιγμή θα περάσουν χρόνια ολόκληρα προτού ξαναπατήσει στη στεριά, αφού ενηλικιώνεται μετά την ηλικία των πέντε ετών.

Η Ελλάδα φιλοξενεί ίσως περισσότερα από 5000 ζευγάρια του είδους σε διάφορες αποικίες. Δυστυχώς πολλοί πνίγονται κάθε χρόνο πιασμένοι στα παραγάδια, ενώ απαραίτητη προϋπόθεση για την προστασία τους είναι η διατήρηση των ακατοίκητων μικρών νησίδων.



Επίσης, ένα θαυμάσιο κείμενο για τους μύχους στην Γυάρο, μπορείτε να διαβάσετε στν ακόλουθο σύνδεσμο:

http://wwfaction.wordpress.com/2014/07/16/giaros-h-omiriki/


Κυριακή, 20 Ιουλίου 2014

Η γεωργική παραγωγή της Αμοργού και τα φραγκόσυκα

Φραγκοσυκιά στην Χώρα


του Μιχάλη Στρατουδάκη

Τα προϊόντα της νήσου Αμοργού, από αρχαιοτάτων χρόνων μέχρι σήμερα, φημίζονται για την εξαιρετική τους ποιότητα και γεύση. Στην διάκριση αυτή, σίγουρα επιδρά το έδαφος και οι κλιματικές συνθήκες...


Οι περισσότερες περιοχές της Αμοργού, ανήκουν όπως έχει δείξει η μέχρι σήμερα παραγωγή, στις ιδανικές συνθήκες εδάφους. Αποτέλεσμα ότι πάρα πολλά προϊόντα της, έχουν βραβευθεί στην Διεθνή Έκθεση Θεσσαλονίκης, όπως, σταφύλια, φάβα, σύκα, κρασί, κουκιά, μέλι, καπνός κ.ά.


Η βράβευση είναι μια γενικότερη αναγνώριση ενός αρίστου προϊόντος και μια ηθική ικανοποίηση του παραγωγού.


Η έκθεση σε διεθνούς επιδράσεως χώρο, δεν έγινε για να αποσπάσει πελάτες. Είναι γνωστό ότι οι παραγωγές στο νησί ήταν μικρές, τώρα δε ακόμα μικρότερες. Πολλές μάλιστα έχουν εξαφανιστεί. Αιτία; Η έλλειψη εργατικών χειρών, ανομβρίες και άλλα.


Το μεγαλύτερο όμως βραβείο, είναι η γνώμη του καθημερινού καταναλωτή. Εκείνου, Αμοργιανού ή ξένου, που ηυτύχησε να απολαύσει τα προϊόντα της, πριν από ορισμένα χρόνια, όταν η παραγωγή και και η καλλιέργεια βρισκόταν σε άνθιση στο νησί. Γιατί σήμερα πολλές γόνιμες περιοχές, έχουν περιπέσει σε «νεκρή γη».


Ποιος (από τους σαραντάρηδες και άνω) δεν θυμάται π.χ. τα πορτοκάλια Ιόππης (Γιάφφας) της «Φυρρόας».

Η Φυρρόα

Η «Φυρρόα» ήταν ένα θαυμάσιο περιβόλι προς τα Κατάπολα, με μεγάλες δεξαμενές νερού, φαινόμενο για την εποχή, που παρήγε εξαιρετικά προϊόντα. Σήμερα δυστυχώς έχει τελείως ξηραθεί. Η γεύση λοιπόν εκείνων των πορτοκαλιών, η θαυμασία μυρωδιά τους, οι άφθονοι χυμοί της, σήμερα δεν υπάρχουν.


Ποιος δεν θυμάται τις τομάτες ή τα αγγούρια από τα «Καμίνια» ή τον Άγιο Γεώργιο τον Βαλσαμίτη; Τα φρούτα της Αιγιάλης; Το φάβα, τα σύκα, τα σταφύλια και τα λοιπά όμοια όλης της Αμοργού; Πολλά απ' αυτά, φυσικά παράγονται και σήμερα. Όμως η γεύση σ' όλα έχει σχεδόν αλλοιωθεί. Πρώτα στην αλλοίωση έρχονται τα οπωρολαχανικά. Από την μία τα λιπάσματα, από την άλλη τα υβρίδια και οι μεταλλαγές τα έχουν διαφοροποιήσει αισθητώς στην γεύση. Τα καρπούζια για πρόσθετο παράδειγμα, με τα αμερικανικά υβρίδια, έχουν αλλάξει τελείως. Που είναι εκείνα τα μαύρα καρπούζια, με την χυμώδη ψίχα και τους μεγάλους σπόρους; Σχεδόν έχουν εκλείψει.


Από έλλειψη εργατικών χειρών, το φάβα είναι προϊόν εν ανεπαρκεία, τα σύκα το ίδιο. Σήμερα σύκα «ξερά» που τόση επιμέλεια και φροντίδα είχαν πριν λίγα χρόνια, και τόση σημασία έπαιξαν στην επιβίωση των κοινωνιών, ελάχιστοι φτιάχνουν, σ' ολόκληρο το νησί.


Γενικώς δε όλη η παραγωγή έχει πτώση και όπου τα επί μέρους είδη δεν έχουν εξαφανισθεί, η ποιότητα έχει θυσιαστεί, χάριν της ποσότητος. Κάτι τέτοιο δεν συμβαίνει απόλυτα στην Αμοργό, όμως ο γενικός κανόνας δεν την έχει αφήσει ανεπηρέαστη.


Ό,τι ακριβώς συμβαίνει με την γεωργική παραγωγή, το ίδιο απαντάται και στην κτηνοτροφία.


Και εδώ τα προϊόντα είναι λίγα αλλά διακεκριμένα. Αξίζει να σημειωθεί ότι η Αμοργός κάνει κάποια εξαγωγή κρεάτων, αλλά δεν είναι η ενδεδειγμένη. Μπορούσε να είχε μεγαλυτέραν.


Όπως είναι γνωστό τα νησιά των Κυκλάδων παράγουν τα νοστιμότερα αιγοειδή κρέατα σ' ολόκληρο τον κόσμο. Απόδειξη αυτού, ότι στην Ευρωπαϊκή Ένωση, έχουν καταταγεί στην Α΄ βαθμίδα ποιότητος και τιμής και ως εκ τούτου είναι περιζήτητα. Το αυτό βεβαίως ισχύει και για την κτηνοτροφία της Αμοργού.


Τα γαλακτοκομικά προϊόντα, τυρί και μυζήθρα είναι πρωτοφανούς γευστικότητος. Γοητευτικό δε το σχήμα τους, που προέρχεται από τα «τσιμισκάδια» τις ειδικές δηλαδή φόρμες, πλεγμένες με περισσή  τέχνη από ειδικό χόρτο, το βούρλο.


Για την αξιοποίηση των γαλακτοκομικών προϊόντων, μόνο ένα ενιαία τυροκομείο σ' ολόκληρο το νησί, θα άλλαζε την σημερινή κατάσταση.


Βοοειδή εκτρέφονται αρκετά. Παλαιότερα χρησιμοποιούντο για την σπορά της γης π.χ. σίτου και ψυχανθών, κατ' αποκλειστικότητα, δεδομένου ότι τα άλογα δεν είχαν ανάλογη προτίμηση για «ζευγάρι» στο νησί, όπως συμβαίνει αλλαχού.


Σήμερα με την μηχανική καλλιέργεια, τα βοοειδή εκτρέφονται για την εκμετάλλευση του κρέατος και του γάλακτος. Πολύ λίγο δε για γεωργικές ανάγκες.


Τα χοιρινά έχουν επίσης περιορισθεί στο ελάχιστο. Και όμως, κι αυτά αποδίδουν θαυμάσιο κρέας και, σε αρκετή ποσότητα. Δεν θα έπρεπε να είχε ανασταλεί η εκτροφή τους, γιατί σε βοοειδή και χοιρινά έκανε μεγάλες εξαγωγές η Αμοργός.


Θέση της φραγκοσυκιάς

Η φραγκοσυκιά στην Αμοργό, βρίσκεται σε άγρια κατάσταση σε πολλούς φυσικούς-αυτοφυείς μεγάλους πληθυσμούς. Αυτό σημαίνει ότι περιποίηση από μέρους των ιδιοκτητών της είναι σπανία και σχεδόν ανύπαρκτος.


Πρόκειται για φυτό, ας το πούμε, «χωρικώς περιθωριακό», όχι άχρηστο, δεδομένου ότι το βρίσκομε πάντα στις άκρες των χωραφιών, δηλαδή στο περιθώριο, το ένα δίπλα στο άλλο, κατά μήκος των συνόρων του κτήματος.


Σε κανένα άλλο μη καλλιεργήσιμο φυτό δεν παρουσιάζεται αυτή η διάταξη. 


Οπωροφόρα δένδρα, ελιές, συκιές, αμπελώνες κλπ, καταλαμβάνουν όπως είναι φυσικό ολόκληρα χωράφια, γιατί η καλλιέργειά τους ενδιαφέρει τους ιδιοκτήτες.


Για την φραγκοσυκιά που η παραγωγή της δεν είναι εκμεταλλεύσιμος, δεν διαθέτουν χώρο από τους αγρούς, αλλά μόνο στις άκρες, κοντά στους «τράφους».


Σε μερικά «χτάκια» που έπαψε κάθε ενδιαφέρον για την εκμετάλλευση, έχει επεκταθεί μόνο του το φυτό, χωρίς την ιδιαιτέρα φροντίδα του ιδιοκτήτη.

Φράχτες

Σ' όλα τα συγγράμματα που γίνεται λόγος για την φραγκοσυκιά, της δίδουν εμφανώς και μετ' επιτάσεως, ότι χρησιμοποιείται για «φράχτης» μεταξύ των χωραφιών ομόρων ιδιοκτητών και σχεδόν για τίποτε άλλο.


Αυτή η χρήση, εκ των πραγμάτων τουλάχιστον, για την Αμοργό είναι ανύπαρκτος, δεδομένου ότι όλα τα αγροκτήματα των Αμοργιανών, είτε είναι καλλιεργήσιμα, είτε είναι βοσκότοποι, έχουν περιμαντρωθεί με τοιχοποιίες (ξηρολιθιές), όσο μεγάλο και να είναι το εξωτερικό μήκος του κτήματος. Αποτέλεσμα να έχει δημιουργηθεί στο νησί μια άκρως εκτεταμένη και ατέρμων τοιχοποιία πολλών χιλιάδων χιλιομέτρων και πολλών εκατομμυρίων κυβικών μέτρων, το σύνολο της οποίας, μόνο ως «Κυκλώπεια τείχη» μπορεί να χαρακτηριστεί, χωρίς και αυτός ο όρος να αποδίδει πλήρως το μέγεθος του τιτάνιου έργου ...


Έτσι λοιπόν, ουσιαστικώς, η φραγκοσυκιά δεν χρησιμεύει για φράχτης στην Αμοργό.

Ασπίδα

Αντί φράχτης για προστασία του χωραφιού από ζώα ή από άρπαγες, είναι θετικότερο να πούμε ότι ασφαλώς βοηθούσε στην αναχαίτιση και προφύλαξη από τον αέρα, ιδίως ορισμένων μικρών καλλιεργειών. Για μερικούς που ήθελαν να φυτέψουν σε μικρή έκταση οπωρικά και το χωράφι τους μαστιζόταν από μανιασμένο αέρα, οι φραγκοσυκιές στην περίπτωση αυτή έκαναν  την απαιτούμενη απανεμιά.


Απόσπασμα από το βιβλίο
του Μιχάλη Στρατουδάκη «Φραγκόσυκα»



* Ο Μιχάλης  Στρατουδάκης είναι δημοσιογράφος και λογοτέχνης. Γεννήθηκε στην Χώρα Αμοργού το 1940. Γονείς του ο Ιωάννης Στρατουδάκης και η Σοφία το γένος Ιωάννου Πράσινου. Σπούδασε στην Πάντειο. Εκδότης της μακροβιότερης αμοργιανής εφημερίδας «Αμοργιανά Νέα». Διευθυντής συντάξεως σε εφημερίδες.
 



Σάββατο, 19 Ιουλίου 2014

Hieraaetus fasciatus Σπιζαετός

Ηρακλειά 02/07/2014
photo (c) Γιάννης Γαβαλάς

Ο Σπιζαετός (Hieraaetus fasciatus) είναι ένας αετός μεσαίου μεγέθους (65-72 εκ.), με άνοιγμα φτερών 150-180 εκ., που στην Ευρώπη περιορίζεται στις Μεσογειακές περιοχές. Η παγκόσμια εξάπλωσή του, εκτείνεται από την ΒΔ Αφρική και την Ιβηρική χερσόνησο, ανατολικά στη Β. Ινδοκίνα και στη Ν. Κίνα.

Τρέφεται με μεσαίου μεγέθους θηλαστικά και πουλιά, κυρίως με κουνέλια και πέρδικες, αλλά και με λαγούς, σκίουρους, τρωκτικά, περιστέρια, κορακοειδή, γλάρους και ερπετά, που τα πιάνει στο έδαφος αλλά και στον αέρα.

Ο πληθυσμός του Σπιζαετού στην Ελλάδα, σύμφωνα με στοιχεία της Ορνιθολογικής από την αναθεώρηση των ΣΠΠΕ, υπολογίζεται σε 85-105 ζευγάρια. Πάνω από το 50% ζεί στα νησιά και την Κρήτη (γεγονός που αποτελεί μια ιδιαιτερότητα της Ελλάδας σε σχέση με την Δ. Ευρώπη).


Στην Αμοργό το λαϊκό του όνομα είναι «πούλος». Δυστυχώς υπάρχουν περιπτώσεις που «πούλοι» έχουν δολοφονηθεί, με βάση την άποψη ότι επιτίθενται στα ρίφια.

Ηρακλειά 02/07/2014
photo (c) Γιάννης Γαβαλάς

Παρασκευή, 18 Ιουλίου 2014

Campanula amorgina ένα φυτό φάντασμα

φωτογραφία από το ερμπάριο (φυτολόγιο) του Πανεπιστημίου Lund (Σουηδία)

Η Καμπανούλα της Αμοργού (Campanula amorgina Rech. f. 1936) είναι ένα φάντασμα. Αν υπάρχει, ίσως να είναι το πιο σπάνιο φυτό της Ελλάδας.

Το συνέλεξε στις 30 Ιουνίου 1932 ο κορυφαίος Αυστριακός βοτανικός Καρλ Ρέχινγκερ (Karl Heinz Rechinger, 1906-1998) από τη κορφή του Προφήτη Ηλία της Χώρας και το περιέγραψε το 1936 (in Beih. Bot. Centralbl. 54B: 646. 1936). Δείγμα του φυτού υπάρχει στο ερμπάριο (φυτολόγιο) του Πανεπιστημίου Lund (Σουηδία)

Από το 1932 κανείς ή ίσως ελάχιστοι έχουν δει το φυτό.

Η περιγραφή της Campanula amorgina έχει ως εξής:

Πολυετές ποώδες φυτό (ημικρυπτόφυτο). Οι βλαστοί, λεπτοί σαν νήματα (μέχρι 10 εκ.) και με πολλά
φύλλα, ανεβαίνουν από το κέντρο συνήθως γερτοί. Στην άκρη τους βγαίνουν λίγα μικρά άνθη με
σχήμα στενής "καμπάνας".
Εξάπλωση: Ενδημικό της Αμοργού. Έχει βρεθεί μόνο στο όρος Προφήτης Ηλίας. Ενδιαίτημα: Σχισμές ασβεστολιθικών βράχων. Υψόμετρο (m) 600-600

(Κυριάκου Γεωργίου, Πηνελόπης Δεληπέτρου: Απειλούμενα ενδημικά είδη της χλωρίδας στη Νότια Ελλάδα, Αθήνα 2000)

Σύμφωνα με τον τελευταίο κατάλογο των φυτών της Ελλάδας (Vascular plants of Greece an annotated checklist, 2013) η Campanula amorgina δεν υπάρχει και ταυτίζεται με την Campanula heterophylla (κλικ εδώ), η οποία είναι ενδημική των νότιων Κυκλάδων με κέντρο την Αμοργό. Η αναθέωρηση αυτή δείχνει να είναι σωστή, γιατί η Campanula heterophylla έχει βρεθεί και στον Προφήτη Ηλία και στην ορθοπλαγιά της Χοζοβιώτισσας που κατεβαίνει από την κορφή του Προφήτη Ηλία μέχρι την θάλασσα.

Αλλά ποιος ξέρει; Το φυτό - φάντασμα μπορεί να υπάρχει.Του χρόνου το καλοκαίρι ίσως καταφέρουμε με τον Γιάννη Γαβαλά να ανέβουμε στον Προφήτη Ηλία και να το δούμε...

Αποξηραμένα τμήματα της Campanula amorgina (Πανεπιστήμιο Lund)

Η ετικέτα καταχώρησης της Campanula amorgina από τον K. H. Rechinger στο ερμπάριο του Πανεπιστημίου Lund