Centaurea atropurpurea

Ηρακλειά 18/05/2013

φωτογραφία Γιάννης Γαβαλάς

Η Centaurea atropurpurea Olivier 1801 είναι ενδημική των Κυκλάδων. Περιγράφηκε από φυτά που συνέλεξε ο Olivier το 1796 από την Νάξο.

Εξάπλωση: Νάξος, Αμοργός, Ηρακλειά, Κέρος, Πάρος, Μύκονος.

Βιότοπος: σχισμές απόκρημνων ασβεστολιθικών βράχων σε υψόμετρα 50-900 m. Συνήθως εμφανίζεται σε περιοχές με βασικό προσανατολισμό, νότιο.

Πολυετές παλαιογεωγραφικό είδος με περιορισμένη εξάπλωση.

Βλαστός όρθιος, απλός ή ελαφρά διακλαδισμένος, ύψους 30-60 εκ.

Τα φύλλα είναι λυροειδή με το ανώτερο μισό τους αδιαίρετο, στοιχείο που την ξεχωρίζει από την συγγενική αλλά με μικρότερα άνθη Centaurea rechingeri, ενδημική των Σποράδων και της Σάμου.

Ανθίζει Απρίλιο - Ιούνιο.

Ετυμολογία:

Centaurea < Centaurus > Κένταυρος (ο Κένταυρος Χείρων ήταν γιατρός και δάσκαλος του Ασκληπιού).

atropurpurea < ater σκούρος + purpureus πορφυρός = σκουροπόρφυρη.

Χοζοβιώτισα 04/04/2010

Papaver nigrotinctum

Βρούτση - Κάτω Μεριά, 29/03/2006

Η Papaver nigrotinctum, Fedde 1909, είναι φυτό των Βαλκανίων και της Δυτικής Μικράς Ασίας, με ευρεία εξάπλωση στην Ελλάδα.
Συνώνυμο: Papaver argemone subsp. nigrotinctum (Fedde) Kadereit.
Βιότοπος: ακαλλιέργητα χωράφια, λιβάδια, άκρες δρόμων, ενίοτε σε διάκενα δασών σε υψόμετρα 0-700 (-1000) μ.
Φύλλα πτεροσχιδή με λοβούς επιμήκεις, λογχοειδείς. Βλαστός ελαφρά τριχωτός.
Άνθος μικρό κόκκινο ή πορτοκαλί με μεγάλη μαύρη κηλίδα στο κέντρο. Κωδία επιμήκης, τριχωτή, κωνική, με οξεία δόντια.
Ανθίζει Μάρτιο -Ιούνιο.

Ετυμολογία:
Papaver -eris > μήκων, παπαρούνα
nigrotinctum > nigro μαύρο + tingo χρωματίζω ==> από τον μαύρο φάρυγγα.

Οι πεταλούδες της Ηρακλειάς

Κυκλοφορεί το βιβλίο «Οι πεταλούδες της Ηρακλειάς» με πλούσιο φωτογραφικό υλικό. Τα νησιά μας των Μικρών Κυκλάδων, αν και αποτελούν σημαντικούς τόπους για την ελληνική φύση με πολλά ενδημικά και σπάνια είδη, δεν έχουν μελετηθεί πλήρως και κρύβουν πολλά μυστικά. Η πιο πλήρης έρευνα έχει γίνει και συνεχίζεται από τον Γιάννη Γαβαλά στην Ηρακλειά. Η έρευνα είναι διεξοδική και περιλαμβάνει όλες τις μορφές ζωής από τη χλωρίδα και την πανίδα του νησιού μέχρι τα μανιτάρια και τα έντομα, ενω επεκτείνεται και στις βραχονησίδες που παρουσιάζουν ξεχωριστό επιστημονικό ενδιαφέρον. Οι πεταλούδες (που εκδόθηκαν σε συνεργασία με τον προχωρημένο ερασιτέχνη φυσιοδίφη και εκδότη Σωτήρη Αλεξίου) είναι το πρώτο βιβλίο για την άγρια ζωή της Ηρακλειάς. Θα ακολουθήσουν και άλλοι θεματικοί τόμοι. Ο Γιάννης Γαβαλάς, που είναι ο διευθυνής του Γυμνασίου της Ηρακλειάς, είναι Αρακλειανός και ζεί μόνιμα στο νησί.

Ophrys ferrum-equinum

Κατάπολα 31/03/2007

Silene sartorii

Καλοταρίτισσα 29/03/2007

Η Silene sartorii, Boiss. & Heldr. 1856, είναι ελληνικό ενδημικό είδος, με εξάπλωση σε Πελοπόννησο (κυρίως στην Αργολίδα), Στερεά Ελλάδα (κυρίως στην Αττική), Κυκλάδων και Κρήτης.
Στην Αμοργό φύεται στα δυτικά στους όρμους των Αγίων Σαράντα και στην Καλοταρίτισσα. Επίσης αναφέρεται από την Ηρακλειά και τα Κουφονήσια.
Είναι ετήσιο αμμόφιλο φυτό. Τα φύλλα του είναι ακέραια, αντίθετα μέχρι 2 εκατοστά. Πέταλα ρόδινα, δαντελωτά.
Φύεται σε παραλιακές και αμμώδεις θέσεις.
Ανθίζει από τον Μάρτιο.

Ετυμολογία:
Silene > Silenus (λατιν.) > Σειληνός = Σιληνή
sartorii > αφιερωμένο στο Γερμανό βοτανικό και φαρμακοποιό του Όθωνα Σαρτόρι (Joseph Sartori 1809-1885) ερευνητή της ελληνικής χλωρίδας.

Spergularia bocconei

Χώρα 29/03/2007

Η Spergularia bocconei [(Scheele) Asch. & Graebn. 1919] είναι ευρωμεσογειακό φυτό με εξάπλωση σε όλη την Ελλάδα.

Συχνό στην Αμοργό.

Ετήσιο ή διετές είδος με ανερχόμενα ελαφρώς χνουδωτά στελέχη 5-25 εκ. Φύλλα γραμμικά, σαρκώδη.

Άνθη με πέταλα ιώδη με λευκό κέντρο και μικρότερα από τα σέπαλα.

Άνθιση: Απρίλιος - Ιούνιος.

Ετυμολογία:

Spergularia < Spergula < spargeo εξαπλώνω, διασκορπίζω == αναφορά στην ικανότητα των φυτών αυτού του γένους να παράγουν πολλούς μικρούς σπόρους που διασκορπίζονται εύκολα.

bocconei < αφιερωμένο στο Σικελό γιατρό και βοτανικό Paolo 'Silvius' Boccone (1633-1704) ερευνητή της μεσογειακής χλωρίδας.

Crocus laevigatus

Χώρα 21/11/2007

Ο Κρόκος ο λείος (Crocus laevigatus, Bory & Chaub. 1832) είναι ενδημικό γεώφυτο της Νότιας Ελλάδας με πλατιά εξάπλωση από την Κρήτη και τις Κυκλάδες έως την Αττική και την Πελοπόννησο.
Πήρε το όνομά του από τους χιτώνες του βολβού του
που είναι λείοι.
Βιότοπος: πετρώδεις περιοχές, βραχώδεις θέσεις, ρωγμές βράχων, διάκενα πευκοδασών
Εδώδιμος με γεύση κάστανου. Στη Σαντορίνη λέγεται
«καστανίδα» και στην Αμοργό «γούλα».
Έχει κυρίως φθινοπωρινή άνθηση, από τον Οκτώβριο, σε υψόμετρα από το επίπεδο της θάλασσας μέχρι τα 1500 μέτρα. Σε διάφορες περιοχές και ανάλογα με το υψόμετρο, ανθίζει μέχρι τα μέσα του χειμώνα. Ανοιξιάτικη άνθιση εμφανίζει στα ορεινά της Νάξου και της Άνδρου.
Τα άνθη, που συνήθως είναι εύοσμα, παρουσιάζουν χρωματική ποικιλομορφία: λευκά, μοβ-ρόδινα, λιλά...
Στην Αμοργό και την Ηρακλειά τα άνθη παρουσιάζουν την ιδιομορφία να είναι δίχρωμα, με τα 3 εσωτερικά τέπαλα λευκά και τα τρία εξωτερικά σε χρώμα λιλά.

Ετυμολογία:
Crocus > κρόκος > πιθανώς από την κρόκη (υφάδι) από τα γεννητικά όργανα (ανθήρες, κλπ) που έχουν παρόμοιο σχήμα με τα υφάδια.
laevigatus, a, um > > levigo λειαίνω, γυαλίζω = λείος. 

Podarcis erhardii amorgensis

Λαγκάδα 19/04/2005

Ενδημικό Αμοργού, Κέρου και Κουφονησιών.

Genista acanthoclada

Χώρα 28/06/2005

Η Genista acanthoclada (DC. 1825) είναι φυτό της Ανατολικής Μεσογείου, με ευρεία εξάπλωση στην Ελλάδα.

Αμοργιανό όνομα: φρύ(γ)ανο.

Κοινά ελληνικά ονόματα: αφάνα, αχινιπόδι. 

Είναι φρύγανα με πολύ σκληρά, λεπτά και μυτερά φύλλα, προκειμένου να αντιμετωπίζουν το μεσογειακό κλίμα και ιδιαίτερα το ξηροθερμικό καλοκαίρι. Παλιά έκαναν σκούπες απ' αυτά τα φυτά, που αποτελούσαν και την κύρια καύσιμη ύλη..

Πολύκλαδος, μαξιλαρόμορφος θάμνος με βλαστούς ραβδωτούς, πολύ αγκαθωτούς.

Βιότοπος: βραχώδεις πλαγιές, φρύγανα σε υψόμετρα 0-1200 μ.

Φύλλα μικρά, επιφυή, αποτελούμενα από τρία λογχοειδή επιμήκη φυλλάρια που αναπτύσσονται στις διακλαδώσεις των βλαστών

Βότρεις με λίγα ελαφρώς χνουδωτά κίτρινα άνθη στις κορυφές των βλαστών.

Ανθίζει από τα τέλη Μαρτίου.

Ετυμολογία:

Genista < λατινική ονομασία για την σκούπα, που  αναφέρεται από τον Πλίνιο και τον Βιργίλιο.

acanthoclada < άκανθα + κλάδος.

Lagurus ovatus

04/04/2007

Ο Lagurus ovatus L. 1753, είναι μεσογειακό με μεγάλη εξάπλωση στην Ελλάδα.
Βιότοπος: λιβάδια, αμμώδεις παράκτιοι βιότοποι, φρύγανα, άκρες αγρών, ελαιώνες, διάκενα κωνοφόρων δασών σε υψόμετρα 0-700 (-1100) μ.
Ετήσιο φυτό, χνουδωτό, με όρθιο βλαστό-καλάμι 15-40 εκ.
Φύλλα με επιμήκη λογχοειδή ελάσματα
Ταξιανθία σταχυόμορφη φόβη, πυκνή, ωοειδής, χνουδωτή μεταξοειδής.
Ανθίζει τέλη Μαρτίου έως αρχές Ιουνίου.

Ετυμολογία:
Lagurus >  λαγωός λαγός + ουρά ==> αναφορά στην ταξιανθία.
ovatus > óvum αυγό = ωοειδής.