Limonium graecum

Κάτω Κάμπος 01-10-2007

Το Limonium graecum [(Poir.) Rech. f. 1943] είναι ενδημικό φυτό των Κυκλάδων.
Η περιγραφή του είδους βασίστηκε σε συλλογή φυτών τους Τουρνεφόρ το 1700 από την Δονούσα.
Βιότοπος: βραχώδεις ακτές, σε υψόμετρα 0-10 μ.
Πολυετής μικρός θάμνος με ισχυρή ρίζα, ξυλώδη βάση, πολύκλαδος.
Βασικά φύλλα αμβλεία, άκαμπτα, γλαυκοπράσινα.
Βλαστοί διακλαδισμένοι από την βάση, εύκαμπτοι.
Στεφάνη με ελαφρύ ιώδες χρώμα.
Άνθη μπλε-μοβ.
Ανθίζει Ιούνιο - Αύγουστο.
Ετυμολογία:

Limonium < limonium (από Πλίνιο) < λειμώνιον (Διοσκουρίδης)
graecum < Graecia Γραικία.

Silene sedoides

Silene nocturna

Senecio vulgaris

Dianthus fruticosus subsp. amorginus

Ηρακλειά 14/09/2012
photo Γιάννης Γαβαλάς

Το αγριογαρύφαλλο Δίανθος ο θαμνώδης υποείδος ο αμοργινός (Dianthus fruticosus subsp. amorginus, Runemark 1980) είναι ενδημικό φυτό των Νοτιοανατολικών  Κυκλάδων.
Περιγράφτηκε από την Αμοργό το 1980 από τον Runemark. Αποτελεί χαρακτηριστικό είδος των χασμοφυτικών κοινοτήτων της Αμοργού.
Εξαπλώνεται σε Αμοργό, Νάξο, Δονούσα, Ηρακλειά, Κουφονήσια, Αστυπάλαια και τις Διονυσάδες νήσους στ’ ανοιχτά της Σητείας στην Κρήτη.
Φύεται σε απρόσιτα μέρη γκρεμών και απότομων βράχων, συνήθως με μέτωπο προς την θάλασσα, σε υψόμετρα 0-300 (-900) μ..
Πρόκειται για θαμνώδες φυτό με πολλούς βλαστούς και με πολλά σαρκώδη φύλλα που σχηματίζουν μεγάλα «μαξιλάρια» με διάμετρο 20-100 εκ. και ύψος ως 15 εκ. Τα ρόδινα-πορφυρά άνθη βγαίνουν 3-8 μαζί.
Κύρια περιοχή εξάπλωσής του είναι οι ΝΑ Κυκλάδες.
Είναι σπάνιο φυτό και οι υποπληθυσμοί του δεν φαίνεται να ξεπερνούν τα λίγες εκατοντάδες άτομα.
Ανθίζει από τον Ιούνιο.

Dianthus > Δίας + άνθος > Διόσανθος (Θεόφραστος)
fruticosus, a, um > frutex (λατιν.) θάμνος = θαμνώδης, πολύβλαστος
amorginus, a, um > Amorgos Αμοργός = αμοργινός.

*** Ο Runemark έχει χωρίσει τον Dianthus fruticosus σε 8 υποείδη, όλα ενδημικά, με διάφορα κριτήρια (φύλα, άνθη, κλπ). Αυτά είναι: amorginus (ΝΑ Κυκλάδες), carpathus (Κάρπαθος, Κάσος), creticus (Κρήτη), fruticosus (Β/ΒΔ Κυκλάδες), occidentalis (Δ. Κρήτη, Κύθηρα, Πελοπόννησος, Ύδρα), karavius (Πετροκάραβο Πάτμου), rhodius (Δωδεκάνησα), sitiacus (Σητεία).

Ο βιότοπος του είδους στην Ηρακλειά

Ο Γιάννης Γαβαλάς στον δρόμο για τον βιότοπο της Ηρακλειάς

Θέσεις στην Αμοργό

Η εξάπλωση στα νησιά μας

Scrophularia heterophylla

30-04-2011

Η Scrophularia heterophylla Willd. 1800, είναι φυτό της Ανατολικής Μεσογείου, με ευρεία εξάπλωση στην Ελλάδα.
Βιότοπος: παλιοί τοίχοι και βραχώδη πρανή, ασβεστολιθικοί βράχοι συχνά κοντά στη θάλασσα, σε υψόμετρα 0-900 μ.
Οι σκροφουλάριες είναι πόες συνήθως βαρύοσμες με μικρά, σχεδόν σφαιρικά, σακοειδή άνθη που καλύπτονται κατά ένα μέρος με μικρά σέπαλα.
Η Scrophularia heterophylla έχει φύλλα λυροειδή, οδοντωτά ή βαθιά σχισμένα, μάλλον σαρκώδη.
Άνθη σκουροκόκκινα με λευκά χείλη σε αραιή, πυραμιδοειδή, άφυλλη, ταξιανθία.
Ανθίζει Μάρτιο - Ιούλιο.

Ετυμολογία:
Scrophularia < scrofa γουρούνα > scróphula ==> επειδή πίστευαν ότι ορισμένα είδη του γένους θεράπευαν τις χοιράδες (εξόγκωση των αδένων του λαιμού)
heterophylla < έτερος + φύλλο ==> επειδή τα φύλλα είναι ακανόνιστα ή διαφορετικά μεταξύ τους.

Orobanche rubescens

Η Οροβάγχη η χνουδωτή (Orobanche pubescens, d' Urv. 1822 και συνώνυμο Orobanche versicolor (= με μεταβαλλόμενο χρώμα) είναι μεσογειακό είδος που παρασιτεί στις ρίζες φυτών των οικογενειών Apiaceae και Asteraceae. Έχει ευρεία εξάπλωση στην Ελλάδα, σε ανοιχτά ενδαιτήματα σε υψόμετρα μέχρι 2000 μέτρα. Ανθίζει την άνοιξη.
Ετυμολογία:
Orobanche > Οροβάγχη > οροβός (βίκος) + Άν-χω > άγχω (πνίγω)
pubescens > pubes -is (εφηβαίο) = χνουδωτός
versicolor > vérso γυρίζω & cólor χρώμα = με μεταβαλλόμενο χρώμα, πολύχρωμο.

Neatostema apulum

30-03-2008

Το Neatostema apulum, (L.) I. M. Johnston 1953, είναι μεσογειακό φυτό με εξάπλωση σε όλη την Ελλάδα.
Βιότοπος: άγονες εκτάσεις, ξηρές τοποθεσίες.
Βλαστοί 3-30 εκ., όρθιοι, τριχωτοί, διακλαδισμένοι στο ανώτερο τμήμα τους.
Φύλλα γραμμοειδή ή προμήκη, τα κατώτερα σπατουλοειδή, όλα τριχωτά περισσότερο στα χείλη.
Στεφάνη 6-6,5 χιλ, κίτρινη.
Ανθίζει από τον Απρίλιο.

Ετυμολογία:
Neatostema > νέατος (>νειός) νέος, νεαρός + στήμων στήμονος = Νεατοστήμονας
apulus, a, um > της Απουλίας  (περιοχή της Ιταλίας).

Galium amorginum

Χοζοβιώτισσα 27/04/2005

Το Γάλιο της Αμοργού (Galium amorginum Halácsy, 1901) είναι ενδημικό Κυκλάδων και Καρπάθου.
Συλλέχτηκε από την Αμοργό το 1898 από τον Χρήστο Λεωνή και περιγράφτηκε το 1901 από τον Halácsy.
Εκτός από την Αμοργό (Χοζοβιώτισαα, Κρίκελος, Χώρα, κ.ά), σε άλλα νησιά μας φύεται σε Κέρο και Δονούσα. 
Από τις άλλες Κυκλάδες σε Σίκινο, Νάξο, Φολέγανδρο, Ίο,  και τις νησίδες Καλόγερος (Σικίνου) και Καρδιώτισσα (Φολεγάνδρου).
Βιότοπος: Προεξοχές αβεστολιθικών βράχων, πετρώδεις πλαγιές σε υψόμετρα 100-1100 μ.
Ισχυρό πολυετές φυτό με ξυλώδη βάση. Ακμαίοι βλαστοί, ανερχόμενοι, 10-40 εκ., τετράπλευροι.
Φύλλα στρογγυλά, γραμμοειδή, παχιά, γλαυκοπράσινα.
Ταξιανθία πυκνή με άνθη κρεμ-λευκά.

Ετυμολογία:
Galium > γάλα ==> επειδή ορισμένα είδη αυτού του γένους χρησιμοποιήθηκαν για την πήξη του γάλακτος = Γάλιον
amorginum > Αμοργός = αμοργινό.

 

Fibigia lunarioides

Ηρακλειά 06-02-2010

photo Γιάννης Γαβαλάς

Η Fibigia lunarioides [(Willd.) Sweet 1826] είναι φυτό ενδημικό των Κυκλάδων, της Δωδεκανήσου και δύο νησίδων της Κρήτης.
Χασμόφυτο, φύεται σε σχισμές ασβεστολιθικών βράχων, παίρνοντας θαμνώδη συμπαγή μορφή, σε υψόμετρα 0-200 μ..
Πολύ διακλαδισμένος θάμνος, με αρκετούς ανθοφόρους και μη ανθοφόρους βλαστούς.
Ανθίζει από τον Φεβρουάριο.
Στην Αμοργό αναφέρεται από το ακρωτήριο Ξώδοτος του Κρίκελου και από τα Θολάρια.
Στα άλλα νησιά μας φύεται στην Ηρακλειά, την Δονούσα, την Κέρο, την Αμοργοπούλα (Άνυδρο), την Κίναρο, και το Αντικέρι.
Ειδικά το Αντικέρι πρωταγωνιστεί στην σχετική με το φυτό βιβλιογραφία.
Το είχε βρεί και περιγράψει ο Πιτόν ντε Τουρνεφόρ από το Αντικέρι (που το ονομάζει «Καλόγερο») το 1700. Γράφει ότι ο καπετάνιος του πλοίου του αναρριχήθηκε στα βράχια του Αντικεριού για να πιάζει νεοσσούς μαυροπετρίτη, οι οποίοι νεοσσοί αργότερα στην Κέρο ψήθηκαν και είχαν «λευκή σάρκα, τρυφερή και με εξαιρετική γεύση», όπως σημειώνει ο Τουρνεφόρ.
Ο καπετάνιος από τους απρόσιτους βράχους του Αντικεριού κατέβασε και μερικά φυτά.
Ο Τουρνεφόρ περιέγραψε ένα από τα φυτά με το όνομα «Λουναρία η θαμνώδης, πολυετής, πολιά, μετά λευκωπού φύλλου (Lunaria fruticosa, perrenis, incana, Leucoii folio).
To 1787 o Τ. Σίμπθορπ, δημιουργός της μνημειώδους έκδοσης Flora Graeca, γράφει σε μια από τις σημειώσεις του:
«Ανησυχούσα θέλοντας να προσδιορίσω αν η Lunaria του Τουρνεφόρ (Tournefort) ήταν ένα ξεχωριστό είδος από το γένος Cheiranthus, που είχε περιγράψει ο Λινναίος (Linnaeus). Έδωσα εντολή στο καπετάνιο μας να επιστρέψουμε στον Καλόγερο, όπου εγώ είχα βρει άφθονα φυτά με σπόρους το προηγούμενο έτος. Από την Νάξο φθάσαμε μέρα κατά τις οκτώ στον Καλόγερο, που καθορίζεται στους χάρτες ως Αντικέρι. Βρήκα την Lunaria σε μεγάλη αφθονία, αλλά δυστυχώς μόνο με σπόρους».

Ετυμολογία:
Fibigia > γένος αφιερωμένο στον Γερμανό βοτανικό J. Fibig (†1792)
lunarioides > Lunaria, γένος που το χρώμα και το σχήμα των καρπών του θυμίζε luna (φεγγάρι) + είδος = λουναριοειδής..

Ballota acetabulosa

Η Ballota acetabulosa, (L.) Benth. 1834, είναι φυτό των Βαλκανίων και της Ανατολίας, με ευρεία εξάπλωση σε όλη την Ελλάδα.
Κοινή ονομασία: λυχναράκι, λουμίνι.
Φρύγανο καλυμμένο με πυκνό εριώδες χνούδι και βλαστούς όρθιους.
Φύλλα μέχρι 5 εκ., ωοειδή, αντίθετα, με κοντό μίσχο.
Ιδιαίτερο χαρακτηριστικό αποτελούν οι κάλυκες, που μοιάζουν σαν μικροί κρατήρες και οι οποίοι συνεχίουν να μεγαλώνουν και μετά την πτώση των ανθέων. Παλιότερα χρησιμοποιούσαν αυτούς τους κάλυκες σαν φυτιλάκι για τα καντήλια.
Βιότοπος: ηλιόλουστες πετρώδεις θέσεις, φρύγανα, σε υψόμετρα 0-1000 (-1700) μ.
Άνθη ιώδη ή ρόδινα σε σπονδύλους σε όλο το μήκος του βλαστού με 6-12 ανά σπόνδυλο.
Ανθίζει από τον Απρίλιο έως τις αρχές Ιουλίου.

Ετυμολογία:
Ballota > βαλλωτή (φυτό που αναφέρεται από τον Διοσκουρίδη και τον Πλίνιο) > βάλλω ==> για την απόρριψη που προκαλείται από τη φευγαλέα οσμή αυτού του φυτού = Βαλλωτή
acetabulosus, a, um > acetabŭlum, κοτύλη, δοχείο για το ξύδι.

Campanula heterophylla

05/07/2014

photo (c) Γιάννης Γαβαλάς

Η Καμπανούλα η ετερόφυλλη (Campanula heterophylla L. 1753) είναι ενδημική των Νότιων Κυκλάδων, με κέντρο την Αμοργό.
Στην Αμοργό φύεται σε (Λαγκάδα, Θολάρια, Κρίκελο, Ποταμό, Προφήτη Ηλία, Χοζοβιώτισσα, Μούρο. Και στα νησιά μας Κέρο, Δονούσα και Νικουριά.
Από τα άλλα κυκλαδονήσια αναφέρεται από την Φολέγανδρο (και τη νησίδα Καρδιώτισσα) και από την Σίκινο (και τη νησίδα Καλόγερος).
Το φυτό περιέγραψε το 1700 (Relation d’un Voyage du Levant) από την Κέρο ο Γάλλος βοτανικός Πιτόν ντε Τουρνεφόρ με την μακρόσυρτη ονομασία «Καμπανούλα η πετραία, μετά κατωτέρων φύλλων Λευκανθούς και των λοιπών Νουμμουλαρίας» (Campanula saxatilis, foliis inferioribus Bellidis, caeteris Nummulariae).
Από τα δείγματα του Τουρνεφόρ ο Λινναίος (Linnaeus) το 1753 περιέγραψε το φυτό με το σημερινό επιστημονικό του όνομα Campanula heterophylla.
Από την Κέρο συνέλεξε επίσης αυτή την καμπανούλα ο Άγγλος βοτανικός Τζον Σίμπθορπ (Sibthorp) και μια υδατογραφία της περιλαμβάνεται στο περιώνυμο έργο του Flora Graeca.
H Campanula heterophylla είναι πολυετές ποώδες φυτό, που φύεται σε σχισμές ασβεστολιθικών βράχων.
Έχει λεπτούς βλαστούς και πολλά στρογγυλά και σχεδόν άμισχα φύλλα, που του δίνουν μια συμπαγή μορφή.
Αραιανθής με άνθη σε χρώμα λιλά-μοβ.
Ανθίζει το καλοκαίρι, Ιούνιο - Αύγουστο, σε υψόμετρα (50-) 200-700 μέτρα.

Ετυμολογία:
Campanula > campana (λατιν.) < campanula υποκοριστικό ==> από την μορφή του άνθους = Καμπανούλα.
heterophyllus, a, um > έτερος + φύλλο ==> αναφέρεται σε ακανόνιστα φύλλα ή  ελάσματα = ετερόφυλλη.

Misopates orontium

Κατάπολα 10/04/2007

Μεσογειακό φυτό με ευρεία εξάπλωση στην Ελλάδα και τις Κυκλάδες. Άνθιση ανοιξιάτικη. Εκτός από την Αμοργό, στα δικά μας νησιά αναφέρεται από Κέρο, Δονούσα, Σχινούσα και Ηρακλειά.

Ηρακλειά 09/03/2008

photo (c) Γιάννης Γαβαλάς

Carlina lanata

Ηρακλειά 08/06/2013

photo (c) Γιάννης Γαβαλάς

Η Carlina lanata (εριώδης) είναι μεσογειακό ακανθώδες φυτό με μεγάλη εξάπλωση στα κατοικημένα νησιά μας Αμοργό (Ξώδοτος, Κόρακας, κ.α.), Ηρακλειά, Σχινούσα, όπως και στα ακατοίκητα νησιά μας Κέρο, Αντικέρι, Μάκαρες, Κίναρο, Αμοργοπούλα, Γραμβούσα, Νικουριά... Άνθιση στις αρχές του καλοκαιριού.

Ηρακλειά 28/06/2009

photo (c) Γιάννης Γαβαλάς

Allium luteolum

Ηρακλειά 02/05/2008

photo (c) Γιάννης Γαβαλάς

Το αγριόσκορδο Άλλιο το κιτρινωπό (Allium luteolum, Halácsy 1904) είναι ενδημικό των Κυκλάδων με κέντρο την Αμοργό. Συλλέχτηκε τον Μάιο του 1898 στην Αμοργό από τον Χρήστο Λεωνή και περιγράφτηκε το 1904 από τον Halácsy με δείγματα του Θ. Χελδράιχ από την Νάξο.
Στην Αμοργό φύεται σε πολλές θέσεις στην Χώρα, την Χοζοβιώτισσα, τον Μούρο, τον Κάτω Κάμπο της Αρκεσίνης, τον Κρίκελο της Αιγιάλης και στη νησίδα Γραμβούσα.
Από τα κατοικημένα αμοργιανά νησιά αναφέρεται από την Ηρακλειά, την Δονούσα και την Σχινούσα. Από τα ακατοίκητα αναφέρεται από το Κάτω Κουφονήσι, την Αμοργοπούλα (Άνυδρο), την Κέρο, το Αντικέρι και τις Μάκαρες. Από τις νησίδες των νησιων μας αναφέρεται από το Βενέτικο της Ηρακλειάς και την Οφιδούσα και το Πρασονήσι της Σχινούσας.
Στις άλλες Κυκλάδες έχει βρεθεί σε λίγες θέσεις της Νάξου, της Ανάφης και της Αντιπάρου.
Βιότοπος: φρύγανα σε βραχώδεις τοποθεσίες, σε υψόμετρα 0 - 600 (-900) μ.
Πολυετές βολβόριζο φυτό.
Άνθη 5-25 κιτρινωπά και σπάνια ρόδινα.
Ανθίζει Μάιο - Ιούνιο.

Ετυμολογία:
Allium > > αllium (λατιν. Πλίνιος) > άγλις, -ίθος, η κεφαλή ή σκελίδα σκόρδου (σύμφωνα με τον Ottorino Pianigiani, 1845-1926, Ιταλό δικαστή, πολιτικό και γλωσσολόγο).
luteolus, a, um > υποκοριστικό του luteus κίτρνος = κιτρινωπό.

Ηρακλειά 26/04/2012

photo (c) Γιάννης Γαβαλάς

Anchusa aegyptiaca

Η Άγχουσα η αιγυπτιακή (Anchusa aegyptiaca (L.) A.DC. 1846) είναι φυτό της Ανατολικής Μεσογείου. Στην Ελλάδα έχει βασική κατανομή στην Αττική, την Κρήτη, την Κάσο,την νήσο Σαρία της Καρπάθου και τις Κυκλάδες (Σερφοπούλα, Φολέγανδρος, Σίκινος, Κίμωλος, Σίφνος, Νάξος, Θήρα, Άνδρος, Δεσποτικό Αντιπάρου)

Φύεται σε πετρώδεις περιοχές, συνήθως κοντά στην θάλασσα.

Στην Αμοργό αναφέρεται από τα Θολάρια. Στα άλλα νησιά μας φύεται στην Ηρακλειά, την Άνυδρο (Αμοργοπούλα), το Αντικέρι και τα Λέβιθα.

Muscari macrocarpum από την Δονούσα

Δονούσα 04/03/2013

photo (c) Δαυΐδ Κουτσογιαννόπουλος

Το Muscari macrocarpum, Sweet, 1827, είναι γεώφυτο του Νότιου Αιγαίου και της ΝΔ ΑΝατολίας, με εξάπλωση στην Ελλάδα σε Κυκλάδες και Ανατολικό Αιγαίο (Σάμος, Ικαρία, Φούρνοι, σύμπλεγμα Αρκιών, Λέρος, Κάλυμνος, Κως, Ρόδος).
Στις Κυκλάδες ευδοκιμεί στα δικά μας νησιά: Αμοργός, Νικουριά, Κέρος, Δονούσα.

Στην Αμοργό έχει βρεθεί στον Κρίκελο της Αιγιάλης (το 1963 από τον Sven Snogerupη), την νησίδα Νικουριά (το 1967 από τους Hans Runemark & Bengt Bentzer) και στο ακρωτήριο Αλατος (το 1969 από τους H. Runemark, A. Strid , M. Gustafsson).

Στην Κέρο έχει βρεθεί το 1958 από τους Η. Runemark, ​​S. Snogerup.
Βιότοπος: βράχοι, βραχώδεις πλαγιές σε ασβεστολικθικό υπόστρωμα και σε υψόμετρα 0-800 μ.
Είδος πολύ αρωματικό, με μεγάλο βολβό, ωοειδή.
Φύλλα 3-5 σαρκώδη, γλαυκοπράσινα, λεία.
Βλαστός εύρωστος, 10-19 εκ., ανορθωμένος στην άνθιση.
Γόνιμα άνθη 12-30, περικομμένα στην κορυφή, κίτρινα, αρωματικά.
Ανθίζει Φεβουάριο - Απρίλιο.

Ετυμολογία:
Muscari > μόσχος (σχετίζεται με το περσικό mushka = γεννητικός αδένας), ελαιώδες, έντονα αρωματικό υγρό που βγαίνει από τον γεννετικό αδένα του ασιατικού ελαφιού «μόσχος ο μοσχοφόρος» (πρβ: μοσκοβολώ, μοσχοκάρυδο, μοσχοσάπουνο, μοσχοστάφυλο). Ίσως επειδή φυτά του γένους Muscari είναι πολύ αρωματικά.
macrocarpus, a, um  > μακρύς, μακρός + καρπός.

Nigella doerfleri

Αμοργός 29/04/2011

photo (c) Yiannis Gavalas Γιάννης Γαβαλάς

Η Nigella doerfleri Vierhapper, 1926 είναι ενδημική
της Κρήτης, των Κυκλάδων, των Αντικύθηρων και της νησίδας Βελοπούλα.
Ανήκει στο σύμπλεγμα της Nigella arvensis (τα είδη της Nigella είναι γνωστά με τα ονόματα μαυροκούκι ή άγριο κύμινο) αλλά απομονώθηκε νωρίς από τον κύριο κλάδο της arvensis, περισσότερο από 2 εκατομμύρια χρόνια πριν.
Φύεται σε ξηρές θαμνώδεις τοποθεσίες.
Ανθίζει Απρίλιο - Μάιο.
Αν και ενδημικό έχει ευρεία εξάπλωση στα νησιά μας: Αμοργός (Αιγιάλη, Κάτω Μεριά, Χώρα), Αμοργοπούλα, Δονούσα, Ηρακλειά, Κέρος, Κίναρος, Κουφονήσια, Λέβιθα, Σχινούσα.

Ετυμολογία:
Nigella > υποκοριστικό του niger (μαύρος) = μαυριδερή, αναφέρεται στο χρώμα των σπερμάτων.
doerfleri > αφιερωμένη στο Αυστραικό βοτανικό Ignaz Doerfler (Dörfler, 1866-1950).