Helichrysum amorginum

Αμοργοπούλα

Φωτογραφίες Γιάννης Γαβαλάς

Κλικ στην φωτογραφία για μεγέθυνση

Ενδημικό Αμοργού, Κέρου και Αμοργοπούλας.
Στην κάτω αριστερά φωτογραφία φαίνεται η διαδρομή που έκανε ο Γιάννης Γαβαλάς από την Ηρακλειά στην νησίδα Αμοργοπούλα.

Silene sedoides

Frankenia hirsuta

Η Frankenia hirsuta L. 1753 είναι φυτό της Μεσογείου και της ΝΔ Ασίας, με ευρεία εξάπλωση στην Ελλάδα, εκτός της βόρειας χώρας.
Βιότοπος: παράκτιοι οικότοποι, σε βραχώδεις και αμμώδεις θέσεις σε υψόμετρα 0-50 μ.
Πολυετές φυτό, πυκνά χνουδωτό, ύψους έως 40 εκ., διακλαδισμένο.
Βλαστοί με πυκνές μικρές λευκές τρίχες.
Φύλλα αντωοειδή ή προμήκη-σπατουλοειδή, 2-8 χιλ.
Άνθη σε ακραίους βότρεις, συνήθως λευκά ή ανοιχτοπόρφυρα.
Άνθιση Απρίλιο - Ιούλιο.

Ετυμολογία:
Frankenia > γένος αφιερωμένο στον Σουηδό βοτανικό John Frankenius (1590-1661).
hirsuta > irsuto τριχωτός ==> με πυκνό, δασύ τρίχωμα = δασύτριχη...

Fibigia lunarioides

Ηρακλειά 06-02-2010

photo Γιάννης Γαβαλάς

Η Fibigia lunarioides [(Willd.) Sweet 1826] είναι φυτό ενδημικό των Κυκλάδων, της Δωδεκανήσου και δύο νησίδων της Κρήτης.
Χασμόφυτο, φύεται σε σχισμές ασβεστολιθικών βράχων, παίρνοντας θαμνώδη συμπαγή μορφή, σε υψόμετρα 0-200 μ..
Πολύ διακλαδισμένος θάμνος, με αρκετούς ανθοφόρους και μη ανθοφόρους βλαστούς.
Ανθίζει από τον Φεβρουάριο.
Στην Αμοργό αναφέρεται από το ακρωτήριο Ξώδοτος του Κρίκελου και από τα Θολάρια.
Στα άλλα νησιά μας φύεται στην Ηρακλειά, την Δονούσα, την Κέρο, την Αμοργοπούλα (Άνυδρο), την Κίναρο, και το Αντικέρι.
Ειδικά το Αντικέρι πρωταγωνιστεί στην σχετική με το φυτό βιβλιογραφία.
Το είχε βρεί και περιγράψει ο Πιτόν ντε Τουρνεφόρ από το Αντικέρι (που το ονομάζει «Καλόγερο») το 1700. Γράφει ότι ο καπετάνιος του πλοίου του αναρριχήθηκε στα βράχια του Αντικεριού για να πιάζει νεοσσούς μαυροπετρίτη, οι οποίοι νεοσσοί αργότερα στην Κέρο ψήθηκαν και είχαν «λευκή σάρκα, τρυφερή και με εξαιρετική γεύση», όπως σημειώνει ο Τουρνεφόρ.
Ο καπετάνιος από τους απρόσιτους βράχους του Αντικεριού κατέβασε και μερικά φυτά.
Ο Τουρνεφόρ περιέγραψε ένα από τα φυτά με το όνομα «Λουναρία η θαμνώδης, πολυετής, πολιά, μετά λευκωπού φύλλου (Lunaria fruticosa, perrenis, incana, Leucoii folio).
To 1787 o Τ. Σίμπθορπ, δημιουργός της μνημειώδους έκδοσης Flora Graeca, γράφει σε μια από τις σημειώσεις του:
«Ανησυχούσα θέλοντας να προσδιορίσω αν η Lunaria του Τουρνεφόρ (Tournefort) ήταν ένα ξεχωριστό είδος από το γένος Cheiranthus, που είχε περιγράψει ο Λινναίος (Linnaeus). Έδωσα εντολή στο καπετάνιο μας να επιστρέψουμε στον Καλόγερο, όπου εγώ είχα βρει άφθονα φυτά με σπόρους το προηγούμενο έτος. Από την Νάξο φθάσαμε μέρα κατά τις οκτώ στον Καλόγερο, που καθορίζεται στους χάρτες ως Αντικέρι. Βρήκα την Lunaria σε μεγάλη αφθονία, αλλά δυστυχώς μόνο με σπόρους».

Ετυμολογία:
Fibigia > γένος αφιερωμένο στον Γερμανό βοτανικό J. Fibig (†1792)
lunarioides > Lunaria, γένος που το χρώμα και το σχήμα των καρπών του θυμίζε luna (φεγγάρι) + είδος = λουναριοειδής..

Pimpinella pretenderis

Άνυδρος - Αμοργοπούλα 26/05/2014

φωτογραφία Γιάννης Γαβαλάς

Η Πιμπινέλα του Πρετεντέρη (Pimpinella pretenderis) είναι ενδημικό φυτό των Κυκλάδων. 
Αναφέρεται κυρίως από τις Νότιες Κυκλάδες, την Θήρα (Καμάρι, Προφήτης Ηλίας), Σίκινο (και νησίδα Καλόγερος) και Φολέγανδρο (και νησίδα Καρδιώτισσα). Υπάρχουν παλιές αναφορές από τα Δωδεκάνησα (πιο αξιόπιστη του Rechinger το 1935 από την Κάρπαθο) αλλά προς το παρόν παραμένουν αμφισβητήσιμες και μάλλον αφορούν την Pimpinella tragium subsp. depressa.
Η Πιμπινέλα του Πρετεντέρη είναι ποώδες, πολυετές φυτό, με βλαστούς όρθιους, διακλαδιζόμενους σχεδόν από τη βάση, φύλλα σύνθετα πτεροειδή και άνθη λευκά που σχηματίζουν σκιάδιο. 
Είναι χασμόφυτο, φύεται δηλαδή αποκλειστικά σε σχισμές ασβεστολιθικών βράχων, γι' αυτό και μπορεί να επιβιώσει και σε νησίδες. Μια τέτοια δική μας νησίδα, η Αμοργοπούλα (Άνυδρος), φιλοξενεί αυτό το ενδημικό που κατάφερε να φωτογραφίσει ανθισμένο ο Γιάννης Γαβαλάς.

Ετυμολογία:

Pimpinella < [1] bipennella/ bipennula υpκοριστικό του bipennis διπλός, δίστομος ==> για να δείξει την διάταξη των φυλλαρίων σε ζευγάρια // [2] pampinus βλαστ;oς ή φύλλα της αμπέλου ==> επειδή της φύλλα της μοιάζουν μ΄ αυτά της αμπέλου.

Αμοργοπούλα 26/05/2014

photo (c) Γιάννης Γαβαλάς

Carlina lanata

Ηρακλειά 08/06/2013

photo (c) Γιάννης Γαβαλάς

Η Carlina lanata (εριώδης) είναι μεσογειακό ακανθώδες φυτό με μεγάλη εξάπλωση στα κατοικημένα νησιά μας Αμοργό (Ξώδοτος, Κόρακας, κ.α.), Ηρακλειά, Σχινούσα, όπως και στα ακατοίκητα νησιά μας Κέρο, Αντικέρι, Μάκαρες, Κίναρο, Αμοργοπούλα, Γραμβούσα, Νικουριά... Άνθιση στις αρχές του καλοκαιριού.

Ηρακλειά 28/06/2009

photo (c) Γιάννης Γαβαλάς

Allium luteolum

Ηρακλειά 02/05/2008

photo (c) Γιάννης Γαβαλάς

Το αγριόσκορδο Άλλιο το κιτρινωπό (Allium luteolum, Halácsy 1904) είναι ενδημικό των Κυκλάδων με κέντρο την Αμοργό. Συλλέχτηκε τον Μάιο του 1898 στην Αμοργό από τον Χρήστο Λεωνή και περιγράφτηκε το 1904 από τον Halácsy με δείγματα του Θ. Χελδράιχ από την Νάξο.
Στην Αμοργό φύεται σε πολλές θέσεις στην Χώρα, την Χοζοβιώτισσα, τον Μούρο, τον Κάτω Κάμπο της Αρκεσίνης, τον Κρίκελο της Αιγιάλης και στη νησίδα Γραμβούσα.
Από τα κατοικημένα αμοργιανά νησιά αναφέρεται από την Ηρακλειά, την Δονούσα και την Σχινούσα. Από τα ακατοίκητα αναφέρεται από το Κάτω Κουφονήσι, την Αμοργοπούλα (Άνυδρο), την Κέρο, το Αντικέρι και τις Μάκαρες. Από τις νησίδες των νησιων μας αναφέρεται από το Βενέτικο της Ηρακλειάς και την Οφιδούσα και το Πρασονήσι της Σχινούσας.
Στις άλλες Κυκλάδες έχει βρεθεί σε λίγες θέσεις της Νάξου, της Ανάφης και της Αντιπάρου.
Βιότοπος: φρύγανα σε βραχώδεις τοποθεσίες, σε υψόμετρα 0 - 600 (-900) μ.
Πολυετές βολβόριζο φυτό.
Άνθη 5-25 κιτρινωπά και σπάνια ρόδινα.
Ανθίζει Μάιο - Ιούνιο.

Ετυμολογία:
Allium > > αllium (λατιν. Πλίνιος) > άγλις, -ίθος, η κεφαλή ή σκελίδα σκόρδου (σύμφωνα με τον Ottorino Pianigiani, 1845-1926, Ιταλό δικαστή, πολιτικό και γλωσσολόγο).
luteolus, a, um > υποκοριστικό του luteus κίτρνος = κιτρινωπό.

Ηρακλειά 26/04/2012

photo (c) Γιάννης Γαβαλάς

Smyrnium creticum

Αμοργοπούλα (Άνυδρος) 26/05/2014
photo (c) Γιάννης Γαβαλάς

To Smyrnium creticum είναι ενδημικό φυτό και των δύο πλευρών του Αιγαίου, με ευρεία εξάπλωση στις Κυκλάδες.

Στην Αμοργό αναφέρεται από τον Προφήτη Ηλία της Χώρας,  και τις νησίδες Άνυδρο (Αμοργοπούλα), Λιάδι και Λέβιθα.

Ισχυρό διετές ή βραχύβια πολυετές φυτό με ύψος έως 120  εκατοστά.

Βιότοπος: βραχώδεις πλαγιές, ρεματιές σε υψόμετρα 0-1200 μ.

Ανθοταξία σε σκιάδιο και πέταλα πράσινα.

Άνθιση: Απρίλιος - Ιούνιος.

Ετυμολογία:

Smyrnium < σμύρνα (αρωματική ρητίνη) ==> αναφορά στο άρωμα των σπερμάτων.

creticum < Creta Κρήτη.

==> σμύρνιον· οἱ δὲ ἱπποσέλινον, οἱ δὲ ἀγρίολον, οἱ δὲ σέλινον ἄγριον, οἱ δὲ πολυπίθιον, Ῥωμαῖοι ὀλυσάθρουμ (Διοσκουρίδης)

Ornithogalum creticum

Αμοργοπούλα (Άνυδρος) 26/05/2014
photo (c) Γιάννης Γαβαλάς

Το Ορνιθόγαλο το κρητικό (Ornithogalum creticum Zahar., 1977) είναι ενδημικό Κρήτης, Καρπάθου και Κυκλάδων.
Στις Κυκλάδες αναφέρεται από τις αμοργιανές νησίδες Μάκαρες της Δονούσας, το Λιάδι και την Αμοργοπούλα (Άνυδρος).
Φύεται σε ασβεστολιθικούς βράχους, πετρώδεις θέσεις και φρύγανα σε υψόμετρα 0-1.500 μ.
Φύλλα 5-8, που συχνά έχουν μαραθεί κατά την ανθοφορία.
Άνθη ελαφρώς αρωματικά. Περιάνθιο ανοιχτά πρασινωπό προς το εσωτερικό
Ανθίζει Απρίλιο-Ιούνιο.

Ετυμολογία:
Ornithogalum > Όρνις (πτηνό,  όρνιθα, κόττα) + γάλα. Αναφέρεται στην φράση «και του πουλιού το γάλα», λόγω του λευκού χρώματος των τεπάλων του.
creticum > Creta Κρήτη

Origanum calcaratum

Αμοργοπούλα (Άνυδρος) 26/05/2014
photo (c) Γιάννης Γαβαλάς

Το Ορίγανο το πληκτροφόρο (Origanum calcaratum, Juss. 1789) είναι ενδημικό του Νότιου Αιγαίου.
Περιγράφτηκε το 1789 από την Αμοργό και την ορθοπλαγιά της Μονής Χοζοβιώτισσας.
Από τότε έχει βρεθεί σε Κέρο, Αστυπάλαια, Ικαρία, Χάλκη, σε διάφορες νησίδες (Αμοργοπούλα, Οφειδούσα, Ζαφορά) και σε μία θέση στη Σητεία της Κρήτης το 1964.
Στην Αμοργό φύεται σε πολλά μέρη του νησιού: Χοζοβιώτισσα, Κρίκελος, Λαγκάδα, Ποταμός. Επίσης στο νησί της Νικουριάς και στη γειτονική νησίδα Άτιμο. Κι ακόμα στην βραχονησίδα Βιόκαστρο. Έχει συλλεγεί επίσης από τα αμοργιανά νησιά Κέρος και Αμοργοπούλα (Άνυδρος).
Τοπικά ονόματα: κεφαλόχορτο», «δίκταμος της Αμοργού» ή «αμοργιανό τσάι» και συλλέγεται για την παρασκευή φαρμακευτικού ροφήματος.
Παλαιογεωγραφικό είδος, θεωρείται αρχέγονη μορφή του γένους Origanum και ο στενότερος συγγενής του είναι ο δίκταμος της Κρήτης.
Είναι πολυετές αρωματικό και φαρμακευτικό φυτό.
Φυτρώνει σε σχισμές βράχων και κρημνούς, σε υψόμετρα μέχρι 700 μ..
Φύλλα δερματώδη ωοειδή ή σχεδόν στρογγυλά.
Ανθίζει Μάιο - Αύγουστο.

*** Περιλαμβάνεται στο Βιβλίο Ερυθρών Δεδομένων των Σπάνιων & Απειλούμενων Φυτών της Ελλάδας (2009).με τον χαρακτηρισμό Τρωτό (VU).

Ετυμολογία
Origanum > όρος + γανώ (λάμπω, χαίρομαι), η χαρά τους βουνού - αναφορά στον φυσικό του βιότοπο. Ορίγανον, ρίγανη.
calcaratum > calcar, calcaris το πλήκτρο, το σπηρούνι του κόκκορα ==> από την απόληξη του άνθους = πληκτροφόρο:

Helichrysum amorginum από την Αμοργοπούλα (Άνυδρο)

Αμοργοπούλα (Άνυδρος) 26/05/2014

photo (c) Γιάννης Γαβαλάς

Το Ελίχρυσο το αμοργινό (Helichrysum amorginum) είναι στενοενδημικό της Αμοργού και των νησιών της και περιλαμβάνεται στο Βιβλίο Ερυθρών Δεδομένων των Σπάνιων & Απειλούμενων Φυτών της Ελλάδας (RDB 1996). Η νησίδα Αμοργοπούλα (Άνυδρος) βρίσκεται στην μέση του πελάγους, ανάμεσα σε Αμοργό, Θήρα και Ανάφη. Ο Γιάννης Γαβαλάς είναι μόνιμος κάτοικος της Ηρακλειάς και δεινός ερευνητής της φύσης στα αμοργιανά νησιά των Μικρών Κυκλάδων. Ο συνδυασμός και των τριών είναι οι φωτογραφίες του Γιάννη Γαβαλά που βλέπετε του Helichrisum amorginum από τη νησίδα Αμοργοπούλα. Το Ελίχρυσο το αμοργινό φύεται αποκλειστικά σε βράχους και γκρεμούς με μέτωπο προς τη θάλασσα.

Αμοργοπούλα (Άνυδρος) 26/05/2014

photo (c) Γιάννης Γαβαλάς

Αμοργοπούλα (Άνυδρος) 26/05/2014

photo (c) Γιάννης Γαβαλάς

Falco peregrinus πετρίτης

Άνυδρος (Αμοργοπούλα) 26/05/2014

photo (c) Γιάννης Γαβαλάς

H Άνυδρος (Αμοργοπούλα) βρίσκεται ανάμεσα σε Αμοργό, Θήρα και Ανάφη και ανήκει στην αμοργιανή πολυνησία. Μερικές πληροφορίες για τα «αμοργιανά νησιά» στον σύνδεσμο:

http://floraamorgina.blogspot.gr/2011/11/blog-post.html

Anchusa aegyptiaca

Η Άγχουσα η αιγυπτιακή (Anchusa aegyptiaca (L.) A.DC. 1846) είναι φυτό της Ανατολικής Μεσογείου. Στην Ελλάδα έχει βασική κατανομή στην Αττική, την Κρήτη, την Κάσο,την νήσο Σαρία της Καρπάθου και τις Κυκλάδες (Σερφοπούλα, Φολέγανδρος, Σίκινος, Κίμωλος, Σίφνος, Νάξος, Θήρα, Άνδρος, Δεσποτικό Αντιπάρου)

Φύεται σε πετρώδεις περιοχές, συνήθως κοντά στην θάλασσα.

Στην Αμοργό αναφέρεται από τα Θολάρια. Στα άλλα νησιά μας φύεται στην Ηρακλειά, την Άνυδρο (Αμοργοπούλα), το Αντικέρι και τα Λέβιθα.