Spartium junceum - σπάρτο

Λεύκες 09/04/2004

Το Spartium junceum (L. 1753) είναι μεσογειακό φυτό με εξάπλωση σε όλη την Ελλάδα.

Βιότοπος: θαμνώνες, βραχώδεις τοποθεσίες σε υψόμετρα 0-800 (-1300) μ.

Θάμνος πολύκλαδος, ύψους 1-3 μ. Κλαδιά πράσινα, σχοινοειδή.

Φύλλα απλά, άμισχα, 15-25 χιλ, εύπτωτα.

Ταξιανθία βότρυς. Στεφάνη κίτρινη 25 χιλ.

Καρπός χέδρωπας συμπιεσμένος, τριχωτός στην αρχή.

Ανθίζει Απρίλιο - Ιούλιο.

Ετυμολογία:

Spartium < σπάρτον.

junceum < Juncus λατινική ονομασία για το καλάμι, το βούρλο ==> αναφορά στην μορφή των βλαστών = βουρλόμορφο.

Convolvulus althaeoides

Φοινικιές 06/04/2004

Μεσογειακό φυτό με εξάπλωση σε όλη την Ελλάδα.
Βιότοπος: βραχώδεις και πετρώδεις πλαγιές με φρύγανα, ανοιχτό κωνοφόρο δάσος, χωράφια σε αγρανάπαυση σε υψόμετρα 0-700 (-1200) μ. και περιστασιακά έως 1600 μ. στην ηπειρωτική χώρα.
Πολυετές φυτό, που συνήθως έρπει η άναρριχάται, με λεπτό βλαστό έως 100 εκ. Φύλλα εναλλάσοντα με αραιό τρίχωμα.
Άνθη 1-3 με μακρείς μασχαλιαίους μίσχους, ρόδινα με σκούρο λαιμό.
Άνθιση: Μάρτιος - Ιούνιος.
Ετυμολογία:
Convolvulus < convólvo (λατιν.) διαπλέκω ==> για τα συχνά άστατα στελέχη των ειδών αυτού του γένους = Κονβόλβουλος.
althaeoides < Althaea + είδος = αλθαιοειδής (με παρόμοια φύλα σαν της Αλθαίας)

 

Pistacia lentiscus μαστιχόδεντρο

Αρκεσίνη 23/04/2005 

Ο σχίνος (Pistacia lentiscus L. 1753) είναι βασικό είδος της μεσογειακής θαμνώδους βλάστησης (μακίας, γκαρίγκ), με ευρεία εξάπλωση στην Ελλάδα σε υψόμετρα 0-400 (-900) μ.
Κοινό όνομα: σχίνος (ο), σχίνο (το).
Τοπικό όνομα στην Αμοργό: σχινιά (η).
Ο σχίνος είναι αειθαλές, αρωματικό δέντρο ή θάμνος με ωραίο πράσινο φύλλωμα, πολύ κοινό στην ελληνική φύση. Τα φύλλα είναι σύνθετα με 2-5 ζεύγη ελλειψοειδή φυλλάρια, λεία στην πάνω, πιο θαμπά στην κάτω πλευρά. Φυτό δίοικο με θηλυκά άνθη κίτρινα και αρσενικά σκουροκόκκινα.
Καρποί μικροί, σφαιρικοί, κόκκινοι στην αρχή, μαύροι στην ωρίμανση.Το φθινόπωρο οι καρποί τους (το σχινικούκι) αποτελούν τροφή για τα κατσίκια, σε μιαν εποχή που η φυσική τροφή είναι λιγοστή.
Ανθίζει Μάρτιο - Απρίλιο

*** Η ποικιλία chia (P. Ientiscus var. chia), που ευδοκιμεί στην Χίο, είναι το δέντρο που δίνει την περίφημη μαστίχα
Τα μαστιχόδεντρα στην Χίο αποτελούν την καλλιεργημένη (με πολύ κόπο και εμπειρία) μορφή του σχίνου. Στα τέλη του 19ου αιώνα, ακολουθώντας την συμβουλή του καθηγητή Θ. Ορφανίδη, το νεοσύστατο τότε ελληνικό κράτος έκανε μια προσπάθεια να εισαχθεί η μαστιχοκαλλιέργεια και στην Ελλάδα (τότε η Χίος ήταν εκτός ελληνικής επικράτειας). Έγιναν καλλιέργειες σε διάφορα μέρη και μόνο στην Αμοργό και την Αντίπαρο είχε επιτυχία η μετατροπή των σχίνων σε μαστιχόδενδρα. Η προσπάθεια εγκαταλείφθηκε, γιατί από το 1912-13 η ελληνική επικράτεια υπερτριπλασιάστηκε και η Χίος ενώθηκε με την Ελλάδα.

Ετυμολογία:
Pistacia > πιστάκη (ονομασία φυτού που χρησιμοποιεί ο Νίκανδρος το 200 π.Χ. - πιστάκιον, το φυστικί), πιθανό δάνειο από κάποια ανατολική γλώσσα - μάλλον από την περσική pistáh + «-ακ», ουρανικό επίθημα
lentiscus > η λατινική ονομασία για τον σχίνο. 

Salvia fruticosa - φασκόμηλο

Παναγία Επανοχωριανή 19/04/2005 Λαγκάδα

Η Salvia fruticosa, Mill. 1768, είναι φυτό της Ανατολικής Μεσογείου, με ευρεία εξάπλωση σε όλη την Ελλάδα.
Κοινή ονομασία: φασκομηλιά, αλισφακιά
Πολυετές φρύγανο με βλαστούς πολλούς, όρθιους, καλυμμένους με πυκνό λευκό χνούδι, στην κορυφή κολλώδεις.
Φύλλα, πράσινα από πάνω, λευκωπά στην κάτω πλευρά με δυο μικρά λοβοειδή φυλλάρια στη βάση, χαρακτηριστικό που έδωσε και το συνώνυμο (Salvia triloba = με τρεις λοβούς).
Πολύ αρωματικό φυτό που συχνά χρησιμοποιείται σαν αφέψημα.
Βιότοπος: πετρώδεις τοποθεσίες, φρύγανα, λιβάδια, σε υψόμετρα 0-600 (1150) μ..
Άνθη ανοιχτορόδινα με κάλυκες οδοντωτούς, οξύληκτους κοκκινωπούς με ανάπτυξη που σταματά μετά την άνθηση.
Ανθίζει από τα τέλη Μαρτίου μέχρι τον Ιούνιο.

Ετυμολογία:
Salvia > sálvo θεραπεύω, διασώζω - όνομα που χρησιμοποιεί ο Πλίνιος γαι το φασκομηλο Salvia officinalis για τις θεραπευτικές του ιδιότητες.
fruticosus, a, um > frutex (λατιν.) θάμνος = θαμνώδης, πολύβλαστη. 

Lupinus pilosus

Κατάπολα 31/03/2006

Ο Lupinus pilosus (L. 1774) είναι φυτό της Ανατολικής Μεσογείου. Φύεται σε σχεδόν όλα τα νησιά του Αιγαίου. Κοινό στην Αμοργό.

Αμοργιανό όνομα: λούμπουνας και λίμπουνας (πληθ. λιμπούνοι)

Οι καρποί του μοιάζουν με τα κουκιά και είναι πολύ πικροί. Στην Αμοργό τους έβαζαν στην Κατοχή σε σακιά μέσα στην θάλασσα για να ξεπικρίσουν και να τους φάνε.

Βιότοπος: ελαιώνες, άκρες δρόμων, φρύγανα σε γενικά ηλιόλουστες θέσεις και σε υψόμετρα 0-800 μ.

Φυτό μονοετές, τριχωτό, όρθιο.

Άνθη μπλε με λευκές πινελιές

Άνθιση: τέλη Μαρτίου - Μάιος.

Ετυμολογία:

Lupinus < αντιδάνειο από το «λέπω» = ξεφλουδίζω, αποφλοιώνω // κατ' άλλη εκδοχή από το  λατινικό lúpus (λύκος) ==> πιθανή αναφορά για την τοξικότητα του λούπινων, που είναι κατάλληλα για λύκους (που όμως είναι σαρκοφάγοι).

pilosus < pilus (λατιν.), τρίχα = δασύτριχος, τριχωτός.

09/12/2005

25/03/2006

Το Cyclamen hederifolium subsp. crassifolium

Θεολόγος 15/11/2009 Κρίκελος

Το Cyclamen hederifolium subsp. crassifolium [(Hildebr.) Culham & al.] είναι ενδημικό Κυκλάδων, Στερεάς, Πελοποννήσου και Ιονίου.

Βιότοπος: δροσερές και σκιερές τοποθεσίες σε δάση, χαράδρες και ρεματιές.

Φύλλα παρόμοια μ΄ αυτά του κισσού (hedera) απ' όπου και το όνομα. Τα φύλλα εμφανίζονται μαζί με τα άνθη ή αμέσως μετά.

Κόνδυλος πολύ μεγάλος, πεπλατυσμένος, χωρίς χοντρές ρίζες.

Άνθη ανοιχτορόδινα, σκούρα με προεξοχές στη στεφάνη.

Ανθίζει το φθινόπωρο μέχρι νωρίς τον χειμώνα.

Ετυμολογία

Cyclamen < κυκλάμινος > κύκλος - από τους τέλειους κύκλους που κάνουν οι καρποφόροι βλαστοί και η στεφάνη.

hederifolium < hedera (λατιν) κισσός + folium (λατιν.) φύλλο = κισσόφυλλο

crassifolium < crassus παχύς, λιπαρός + folium φύλλο ==> από την λιπαρή υφή των φύλλων.

Silene vulgaris subsp. macrocarpa

Λαγκάδα 15/11/2009 Lagada

Lactuca acanthifolia

Λαγκάδα 15/11/2009

Η Lactuca acanthifolia (Willd.) Boiss. 1875 είναι φυτό της Ανατολικής Μεσογείου με εξάπλωση στην νότια και νησιωτική Ελλάδα.
Συνώνυμο: Lactuca amorgina Halácsy 1899
Τυπικό πολυετές χασμόφυτο, που φύεται μέσα ρωγμές και προεξοχές ασβεστολιθικών βράχων, με έντονο ξυλώδες απόθεμα με φύλλα παραμένοντα.
Τα φύλλα της βάσης σχηματίζουν ρόδακα, είναι ελαφρώς σαρκώδη με οδοντωτούς λοβούς και αραχνοειδές τρίχωμα στην βάση των μίσχων.
Βλασός έως 1 μέτρο, υπόλευκο.
Άνθη κίτρινα
Ανθίζει Ιούνιο - Σεπτέμβριο, ενίοτε μέχρι και τα μέσα του φθινόπωρου.

Ετυμολογία:
Lactuca > lac, láctis, γάλα - για τον άφθονο λευκό χυμό που έχουν είδη του γένους - μαρούλι, θρίδαξ.
acanthifolia > άκανθα + folium φύλλο. 

Sternbergia lutea

Θεολόγος (Αιγιάλη) 15/11/2009 Κρίκελος

Η Στερνμπέργκια η κίτρινη [Sternbergia lutea (L.) Ker Gawl. ex Spreng. 1825] είναι μεσογειακό γεώφυτο.
Έχει μεγάλη εξάπλωση στην Ελλάδα, με εξαίρεση την Δυτική Μακεδονία.
Έχει ευρεία εξάπλωση στην Αμοργό, στολίζοντας το φθινόπωρο κυρίως βραχώδεις θέσεις.
Ανάλογα με τις περιοχές ονομάζεται κρινάκι, κίτρινο κρινάκι, λαλές, αγριολαλές και αγριόκρινος.
Τοπικό όνομα στην Αμοργό: πούλα
Είναι πολυετής, πόα με βολβοειδές ρίζωμα, φύλλα λογχοειδή, στενόμακρα, ανεπτυγμένα κατά την άνθιση. Ανθίζει το φθινόπωρο. Άνθη κίτρινα, με 6 λογχοειδή τέπαλα μήκους μέχρι 6 εκατοστά. Στην βάση τους έχουν μία μεμβρανώδη σπάθη.Μοιάζει με κρόκο αλλά διαφέρει στους ανθήρες, τους βιότοπους κλπ και άλλωστε ανήκει σε άλλη βοτανική οικογένεια.
Φύεται κυρίως σε πετρώδεις τοποθεσίες. Συχνά καλλιεργείται σαν καλλωπιστικό. 

Ετυμολογία:
Sternbergia > είδος αφιερωμένο στον Caspar (Kaspar) Maria von Sternberg (1761-1838), Βοημό βοτανικό που θεωρείται ιδρυτής του κλάδου της Παλαιοβοτανικής
lutea = κίτρινη.

Pleurotus eryngii var. ferulae - αρτηκίτης

Ηρακλειά 17/11/2009

Το μανιτάρι Pleurotus eryngii var. ferulae φυτρώνει στην βάση των ξεραμένων βλαστών του άρτηκα - νάρθηκα (Ferula communis), γι' αυτό και ονομάζεται «αρτηκίτης» στην Αμοργό και στην Ηρακλειά. Για τον ίδιο λόγο, επιστημονικά συνιστά την ποικιλία (var.) ferulae. Παίρνοντας πλούσια θρεπτικά συστατικά από την ψύχα του άρτηκα, πολλές φορές ο αρτηκίτης παίρνει γιγιαντιαίες διαστάσεις και μεγάλο βάρος. Σε παλιά καφενεία της Χώρας και της Αιγιάλης, υπάρχουν κρεμασμένοι στους τοίχους τεράστιοι αποξηραμένοι αρτηκίτες.