Ranunculus creticus / Nεραγκούλα η κρητική

Χώρα, 30/03/2007

Η νεραγκούλα η κρητική (Ranunculus creticus) είναι ενδημική του Νοτιοανατολικού Αιγαίου. Είναι πολύ σπάνιο φυτό και για τον λόγο αυτό προστατεύεται από τον Ελληνικό Νόµο (Προεδρικό διάταγµα 67/81) και συµπεριλαµβάνεται στον Κόκκινο Κατάλογο της IUCN ως απειλούµενο. Στην Αμοργό το έχω βρει και φωτογραφήσει σε μία μόνο θέση στην περιφέρεια της Χώρας. Αναφέρεται επίσης ότι έχει καταγραφεί και στην Κέρο. [1]

Η νεραγκούλα η κρητική ανήκει στην ομάδα που δίνει κίτρινα άνθη και ευδοκιμεί σε βραχώδεις και πετρώδεις τοποθεσίες της ημιορεινής ζώνης. Ανθίζει Μάρτιο - Απρίλιο. [2]

Είναι φυτό πολυετές με βλαστό όρθιο, διακλαδισμένο, τριχωτό. Φύλλα μεγάλα, μέχρι 12εκ., νεφροειδή με λοβούς οδοντωτούς. Άνθη κίτριαν με διάμετρο έως 3εκ. [3]

Πηγές:
[1] Βάση Στοιχείων για την Ελληνική Φύση «Φιλότης» - Εθνικό Μετσόβειο Πολυτεχνείο.
[2] Γιώργου Σφήκα «Αγριολούλουδα της Κρήτης», εκδ. Ευσταθιάδης, Αθήνα 1999.
[3] Βαγγέλη Παπιομύτογλου «Αγριολούλουδα της Κρήτης», εκδ. Mediterraneo, Ρέθυμνο 2006

Scorzonera ( cretica ? ) / Σκορτζονέρα

Βράχοι Χοζοβιώτισσας. 05/04/2007

Η Σκορτζονέρα η κρητική (Scorzonera cretica) ευδοκιμεί στην Κρήτη, την Ρόδο και σε νησιά του Αιγαίου. Η φωτογράφιση στην Αμοργό έγινε σε μία θέση (προς το παρόν), στους βράχους του μοναστηριού της Χοζοβιώτισσας. Υπήρχαν τουλάχιστον δέκα άτομα, που είχαν φυτρώσει σε σχισμές ή «σκαλοπάτια» του κάθετου βράχου και, επομένως, σε θέσεις απρόσιτες. Γι' αυτό και υπάρχει ένα ερωτηματικό για την ταυτότητα του υποείδους του φυτού.

Ο Βαγγέλης Παπιομύτογλου, που βοήθησε στην αναγνώριση του φυτού, περιγράφει στο βιβλίο του το φυτό ως εξής:

«Ποικιλόμορφη, πολυετής πόα με πολλούς βλαστούς, όρθιους, χνουδωτούς. Φύλλα στενά γραμμοειδή μέχρι 1εκ. πλάτος, τα περισσότερα συγκεντρωμένα στη βάση του φυτού. Κεφάλια καστανοκόκκινα με όλα τα ανθίδια γλωσσοειδή, κίτρινα. Σε πρανή, βραχώδεις τοποθεσίες.»

Σύμφωνα με τον Γιώργο Σφήκα: Είναι πολύ ποικίλλον είδος. Συναντάται σε βράχους και άγονες τοποθεσίες της ορεινής και ημιορεινής ζώνης. Άνθηση Απρίλιο-Μάιο.

Το ενδιαφέρον είναι ότι στην Αμοργό βρίσκεται μεν σε βράχους αλλά σε ελάχιστη απόσταση από την θάλασσα, καθώς ο βράχος της Χοζοβιώτισσας πέφτει από τα 300-400 μέτρα κάθετα στην θάλασσα.

Πηγές:

* Βαγγέλη Παπιομύτογλου «Αγριολούλουδα της Κρήτης», εκδόσεις Mediterraneo, Ρέθυμνο 2006.

* Γιώργου Σφήκα «Αγριολούλουδα της Κρήτης», εκδ. Ευσταθιάδης, Αθήνα 1999.

Serapias carica / Ορχιδέα σεράπια καρική

Χώρα - Βρούτση, 29/03/2006

Η Serapias orientalis ssp. carica είναι μία σχετικά σπάνια ορχιδέα. Υπάρχει σε νησιά των Κυκλάδων, όχι όμως στην Κρήτη, και εμφανίζεται κυρίως στα νησιά του ανατολικού Αιγαίου. Η Αμοργός βεβαίως είναι το ανατολικότερο νησί των Κυκλάδων. Έχω φωτογραφίσει επίσης στην Αμοργό δύο άλλα είδη Serapias (lingua και bergonii).

Η Serapias carica μοιάζει με την Serapias orientalis ssp. orientalis (Σεράπια η ανατολική - κοινώς: χελιδόνι) και ξεχωρίζει από την βιολετιά απόχρωση του βλαστού της και από το «φουσκωμένο» καπέλο (hood) που σχηματίζουν τα σέπαλα-πέταλα. Είναι πολύ συχνή στις νότιες περιοχές της Κώ και της Ρόδου σε λιβαδότοπους με εναλασσόμενη υγρασία και σε αραιά φρύγανα.

Στην Αμοργό την βρήκα και την φωτογράφισα (29/03/2006) σε μία θέση στην περιφέρεια της Χώρας αλλά πολύ κοντά στο Βρούτση (χάρτης). Βρισκόταν στην άκρη ενός χωραφιού, λίγο πριν αρχίσουν τα φρύγανα, σε έδαφος που κρατούσε υγρασία.

Ο Ζήσης Αντωνόπουλος στις "Ορχιδέες της Ελλάδας" γράφει τα εξής:

Serapias carica

(H. BAUMANN & KÜNKELE) P. DELFORGE, 1989

Είδος συγγενές της Serapias orientalis, την οποία φαίνεται να αντικαθιστά σταδιακά προς τα ανατολικά. Κατανέμεται στις Κυκλάδες και τα νησιά του ανατολικού Αιγαίου. Ξεχωρίζει από τα σκουρόχρωμα άνθη και το σχετικά κοντό βράκτιο (σχεδόν ίσο με τον θόλο του άνθους). Άνθηση: Μάρτιος-Απρίλιος.

Πηγές:

* Horst & Gisela Kretzschmar «Ορχιδέες Κρήτη & Δωδεκάνησα», εκδόσεις Mediterraneo, Ρέθυμνο 2004.

* Ζήση Αντωνόπουλου «Οι ορχιδέες της Ελλάδας» http://members.lycos.co.uk/greekorchids/

Helichrysum amorginum - σταθούρι

Το Ελίχρυσο το Αμοργινό (Helichrysum amorginum) είναι ενδημικό της Αμοργού και των νησιών της. Στην ντοπιολαλιά της Αμοργού λέγεται «σταθούρι». Εξαιτίας της σπανιότητάς του περιλαμβάνεται στο «Κόκκινο Βιβλίο» των φυτών της Ελλάδας και προστατεύεται από την ελληνική νομοθεσία (Προεδρικό Διάταγμα 67/81) και διεθνείς συμβάσεις.

Το Helichrysum amorginum είναι φυτό πολυετές, διακλαδιζόμενο από τη βάση σε πολυάριθμους βλαστούς ύψους 12-30 cm, με κεφάλια ημισφαιρικά με λευκά ή λευκορόδινα βράκτια. Πρόκειται για πολύ σπάνιο είδος, ενδημικό των Κυκλάδων γνωστό από λίγες μόνο θέσεις στην Αμοργό, την Άνυδρο και την Κέρο. Το H. amorginum είναι υποχρεωτικώς χασμοφυτικό είδος, που φύεται σε σχισμές ασβεστολιθικών βράχων με νότια έκθεση (Snogerup 1995).

Σε επιστημονική έρευνα για τις αντιβακτηριακές ιδιότητες που παρουσιάζουν 14 είδη ελίχρυσου τα H. amorginum και Η. rupestre αποδείχτηκε να έχουν σημαντικά μεγαλύτερη δραστικότητα.

Το Helichrysum amorginum συναντάται στις ορθοπλαγιές που χαρακτηρίζουν σχεδόν όλη την νοτιανατολική πλευρά του νησιού. Γι' αυτό τον λόγο είναι δύσκολο να το δει κάποιος και ιδιαίτερα οι πιστοί φίλοι της Αμοργού. Μόνο στον κάθετο βράχο του μοναστηριού της Χοζοβιώτισσας είναι εύκολο να παρατηρηθεί καθώς βγαίνει μέσα από τις σχισμές των βράχων.

Από αυτόν ακριβώς τον φυσικό βραχόκηπο της Χοζοβιώτισσας προέρχονται και οι φωτογραφίες που παρουσιάζονται εδώ. Η λήψη τους έγινε στις 27 Απριλίου 2005 και στις 4 Απριλίου 2007.

Πηγές:

* Ιωάννη Μπαζού: «Σπάνια, απειλούμενα και προστατευόμενα φυτικα taxa των Κυκλάδων», Εργαστήριο Συστηματικής Βοτανικής, Τομέας Οικολογίας και Ταξινομικής, Τμήμα Βιολογίας, Πανεπιστήμιο Αθηνών.

* I. Chinou, V. Roussis, E. Chinou, N. Persidou-Golemati "Antibacterial activities of essential oils from 14 Helichrysum species".