Scolymus hispanicus / Σκόλυμος ο ισπανικός (ασκόλυμπρας)

Αρχαία Μινώα - 12/04/2007

Παρά τον επιστημονικό χαρακτηρισμό του ως «ισπανικός», ο σκόλυμος είναι ένα κοινό αγκάθι στην Ελλάδα, πολύ γνωστό ήδη από την αρχαιότητα για φαρμακολογικές και άλλες χρήσεις.

Ο σκόλυμος ο ισπανικός (Scolymus hispanicus L) διατηρεί στην Αμοργό, όπως και σε άλλα νησιά, το αρχαίο του όνομα (σκόλυμος) ελαφρά παρεφθαρμένο σε «ασκόλυμπρα». Πρόκειται για μονετή πόα με διακλαδωμένους, πτερυγωτούς βλαστούς, πολύ αγκαθωτούς. Φύλλα πτερόλοβα με λοβούς αγκαθωτούς και λευκές νευρώσεις. Κεφάλια μασχαλιαία με αγκαθωτά βράκτια και ανθίδια γλωσσοειδή, κίτρινα. Τον συναντάμε σε χέρσες τοποθεσίες, από την θάλασσα μέχρι την ημιορεινή ζώνη. Ανθίζει από τον Μάϊο μέχρι τον Σεπτέμβριο.

Ο ασκόλυμπρος φυτρώνει τον χειμώνα και από τον Ιανουάριο οι ρίζες (και οι τρυφεροί βλαστοί) του είναι βρώσιμες. Ο Διοσκουρίδης αναφέρει ότι ο σκόλυμος είναι «πόα αρτιφυής ούσα λαχανεύεται ώσπερ ασπάραγος». Οι ρίζες του γίνονται βραστές και πηγαίνουν πολύ καλά με το ριζότο. Οι αρχαίοι υποστήριζαν (Διοσκουρίδης, Πλίνιος) ότι η ρίζα του σκόλυμου (ασκόλυμπρου) έχει αποσμητικές ιδιότητες.

-------------

Πηγές:

* Βαγγέλη Παπιομύτογλου «Αγριολούλουδα της Κρήτης», εκδόσεις Mediterraneo, Ρέθυμνο 2006.

* Χέλμουτ Μπάουμαν «Η ελληνική χλωρίδα στο μύθο, στην τέχνη, στη λογοτεχνία». εκδ. Ελληνική Εταιρεία Προστασίας της Φύσεως, Αθήνα 1993

* Π. Γ. Γενναδίου «Λεξικόν Φυτολογικόν», Αθήναι 1914, ανατύπωση εκδ. Δαμιανός 1986

Echinops spinosissimus - Εχίνοψ ο ακανθότατος

Άγιος Γεώργιος Βαλσαμίτης - 03/08/2004

Πολύ κοινό αυτό το αγκάθι βρίσκεται σχεδόν παντού στην Αμοργό σε ξηρές και πετρώδεις τοποθεσίες. Στα πρανή και τα πλαϊνά των δρόμων σχηματίζει μεγάλες αποικίες. Τώρα που μπαίνουμε στην μακρά ξηροθερμική περίοδο του καλοκαιριού τα αγκάθια συνεχίζουν στο νησί να υπενθυμίζουν ότι ένα μέρος της φύσης είναι ζωντανό. Ιδιαίτερα, ο εχίνοψ με τα κυανά άνθη του που ξεπετάγονται από τα αγκάθια, δίνει μια ζωηρή πινελιά στην εικόνα με τα ξερόχορτα.

Ο εχίνοψ είναι πολυετές φυτό με λείο, διακλαδισμένο βλαστό και φύλλα πτεροσχιδή. Η όλη του μορφή (ακανθότατη, όπως τονίζει η επιστημονική του ονομασία) μας δείχνει ότι έχει διαμορφώσει έναν πλήρη αμυντικό σχηματισμό απέναντι στα κατσίκια, που το καλοκαίρι δυσκολεύονται να βρουν τροφή και μετατρέπονται σε τροφικό οδοστρωτήρα. Η παρατήρηση αυτή έχει την σημασία της, γιατί οι επικρατούσες αρχαιολογικές θεωρίες υποστηρίζουν ότι τα κατσίκια ήρθαν από την Ανατολή (μαζί φυσικά με τους ανθρώπους που τα έφεραν). Ο εχίνοψ και άλλα φυτά με παρόμοια αμυντικά χαρακτηριστικά αποτελούν μία έμμεση αλλά σαφή απόδειξη για το αντίθετο.

Το επιστημονικό του όνομα προέρχεται από τις λέξεις εχίνος+όψις, δηλαδή το φυτό έχει την όψη του αχινού. Το όνομα (και η μορφή) έχει κι αυτό την σημασία του, γιατί μας δείχνει ότι η φύση τείνει να αντιγράφει τις ώριμες δομές, ανεξάρτητα από το βιο-περιβάλλον. Χωρίς υπερβολή μπορούμε να πούμε ότι ο εχίνοψ είναι ο «αχινός της στεριάς», τόσο ίδια είναι η δομή του με τον θαλασσινό αχινό.

Ακολουθούν μερικές ακόμα φωτογραφίες, οι περισσότερες από την περιοχή του Βαρσαμίτη...

Χώρα, 27/06/2005